Diego Velázquez

1599-1660

Diego Velázquez, họa sĩ hàng đầu của triều đình vua Philip IV, khởi đầu từ những gian bếp ở Seville và trở thành một trong những nghệ sĩ vĩ đại nhất của nghệ thuật phương Tây. Vua chúa, kẻ ăn xin hay thần linh đều hiện lên dưới cùng một ánh nhìn kiên nhẫn và thấu suốt.

Xuất thân

Velázquez được rửa tội tại nhà thờ Thánh Phêrô ở Seville ngày 6 tháng 6 năm 1599, là con đầu lòng của Juan Rodríguez de Silva, một viên công chứng, và Jerónima Velázquez. Ông bà nội ông là người Bồ Đào Nha, đã đến sống ở Seville từ nhiều thập kỷ trước. Cậu bé lớn lên trong cảnh đạm bạc nhưng sớm bộc lộ năng khiếu hội họa, và một hợp đồng ký ngày 17 tháng 9 năm 1611 đã chính thức đưa cậu vào sáu năm học việc với họa sĩ Francisco Pacheco. Pacheco không phải là một họa sĩ xuất chúng, nhưng là một người thầy uyên bác. Trong xưởng của ông, Velázquez học văn chương cổ điển, học tỷ lệ và phối cảnh, và được chứng kiến đời sống văn học, nghệ thuật sôi động của Seville. Ngày 23 tháng 4 năm 1618, ông cưới Juana Pacheco, con gái của thầy. Hai người có hai con gái: Francisca, về sau lấy họa sĩ Juan Bautista Martínez del Mazo, và Ignacia, mất từ khi còn nhỏ.

Cuộc đời và những bước ngoặt

Đầu thập niên 1620, Velázquez đã có tiếng ở Seville. Ông lên Madrid lần đầu vào tháng 4 năm 1622 nhưng không được phép vẽ nhà vua mới. Khi họa sĩ cung đình Rodrigo de Villandrando qua đời vào tháng 12 năm ấy, Bá tước - Công tước Olivares quyền thế đã triệu ông trở lại. Ngày 30 tháng 8 năm 1623, Philip IV ngồi cho ông vẽ, và bức chân dung làm nhà vua hài lòng đến mức Olivares hứa rằng sẽ không họa sĩ nào khác được vẽ Philip nữa. Madrid trở thành nơi ông sống đến cuối đời. Năm 1627, ông thắng cuộc thi của triều đình với đề tài trục xuất người Moor. Năm 1628, Peter Paul Rubens đến Madrid trong một sứ mệnh ngoại giao, và hai người cùng đi xem tranh Titian ở Escorial. Rubens khơi dậy khát vọng đến Ý của ông, và năm 1629 nhà vua tài trợ chuyến đi tới Venice, Rome và Naples. Trở về năm 1631, ông vẽ hoàng gia cho cung điện Buen Retiro mới, và năm 1656 hoàn thành Las Meninas. Ông mất ngày 6 tháng 8 năm 1660.

Phong cách và kỹ thuật

Velázquez khởi đầu với bodegones, những cảnh nhà bếp có tranh tĩnh vật nổi bật, vẽ theo lối tenebrism chính xác với ánh sáng mạnh và bóng tối sâu. Bà lão rán trứng (1618) và Người bán nước ở Seville cho thấy tài năng gần như kinh ngạc trong việc diễn tả khối và chất liệu, có lẽ chịu ảnh hưởng từ các bản chép tranh Caravaggio và tượng gỗ sơn màu trong các nhà thờ Seville. Ngay cả tranh tôn giáo, ông cũng dùng gương mặt người địa phương thay cho những hình mẫu lý tưởng hóa. Ở Ý, ông thay đổi phương pháp: theo chân các họa sĩ Bologna như Guido Reni, ông chuyển từ lớp nền màu đỏ sẫm sang nền xám nhạt, giúp bức tranh sáng hơn hẳn, và giữ thói quen ấy về sau. Năm tháng trôi qua, nét cọ của ông ngày càng phóng khoáng và táo bạo. Ông thích vẽ thần linh và anh hùng như những con người đương thời với cử chỉ, nét mặt đời thường, khiến huyền thoại và hiện thực như ngồi cạnh nhau.

Giai thoại

Ở Madrid, Velázquez vẽ nhà thơ Luis de Góngora đội vòng nguyệt quế, rồi sau đó lại vẽ đè xóa vòng nguyệt quế đi. Bức chân dung vị vua trẻ do ông vẽ được trưng trên bậc thềm nhà thờ San Felipe và được đón nhận nồng nhiệt. Trong số người ngồi mẫu có cả Thái tử xứ Wales, tức vua Charles I sau này, khi ông đến Tây Ban Nha năm 1623, dù bức tranh ấy đã thất lạc. Sự đầu hàng ở Breda, bức tranh duy nhất còn lại của ông về lịch sử đương thời, đã gạt bỏ vẻ đắc thắng thường thấy: vị tướng Tây Ban Nha đứng ngang hàng với đối thủ Hà Lan bại trận và đưa tay an ủi. Trong Thần Mars nghỉ ngơi, thần chiến tranh trở thành một người đàn ông trung niên mệt mỏi với bộ ria rậm rạp. Một bức chân dung nhà vua cưỡi ngựa của ông đã làm mẫu cho tượng đồng nay đứng ở quảng trường Plaza de Oriente, Madrid. Chức vụ trong triều còn giúp ông vẽ bức Rokeby Venus ngoài tầm với của Tòa án Dị giáo.

Di sản

Velázquez thường được xem là một trong những nghệ sĩ vĩ đại nhất lịch sử nghệ thuật phương Tây. Tranh của ông trở thành hình mẫu cho các họa sĩ hiện thực và ấn tượng thế kỷ XIX, và sang thế kỷ XX, Pablo Picasso, Salvador Dalí và Francis Bacon đã bày tỏ lòng ngưỡng mộ bằng cách diễn giải lại những hình ảnh nổi tiếng nhất của ông, trước hết là Las Meninas. Vì gần như chỉ làm việc cho hoàng gia, phần lớn tác phẩm của ông thuộc bộ sưu tập hoàng gia Tây Ban Nha, và bộ sưu tập đẹp nhất hiện nằm ở Bảo tàng Prado, Madrid. Một số chân dung hoàng gia từng được gửi ra nước ngoài làm quà ngoại giao, nhất là cho dòng Habsburg ở Áo, nên tranh ông cũng có mặt ngoài Tây Ban Nha, như bức Hoàng tử Balthasar Charles với người lùn tại Bảo tàng Mỹ thuật Boston. Đứng trước tranh ông là được gặp một triều đình thế kỷ XVII với sự trực diện đến bất ngờ.

Có thể bạn chưa biết

Những tác phẩm đầu tiên của ông là bodegones, và ông là một trong những họa sĩ Tây Ban Nha đầu tiên vẽ loại cảnh nhà bếp này.
Bức tranh đoạt giải về việc trục xuất người Moor đã bị thiêu hủy trong vụ cháy cung điện năm 1734.
Với chức vụ trong triều, ông nhận khoản trợ cấp hằng ngày ngang với các thợ cạo của hoàng gia.
Sự đầu hàng ở Breda là bức tranh duy nhất còn lại của ông về lịch sử đương thời.

Wikipedia · Wikidata

Baroque · Spanish Baroque painting