Las Hilanderas

Thoạt nhìn, đây chỉ là một xưởng đông đúc những người phụ nữ se len. Nhưng hãy nhìn vào căn phòng sáng phía sau, và một huyền thoại cổ xưa về lòng kiêu hãnh và sự trừng phạt sẽ dần hé mở.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Las Hilanderas, tức "Những người se sợi", được Diego Velázquez vẽ cho Don Pedro de Arce, người phụ trách săn bắn của vua Philip IV xứ Tây Ban Nha. Niên đại của tranh vẫn còn tranh luận: phần lớn học giả xem đây là tác phẩm muộn, khoảng 1657 đến 1658, dựa vào sự nhẹ nhàng, cách dùng sơn tiết kiệm và ảnh hưởng rõ rệt của Baroque Ý; một số khác lại xếp nó vào khoảng 1644 đến 1648, vì vài nét gợi nhớ những cảnh nhà bếp, hay bodegones, thời trẻ của ông. Thế kỷ XVIII, tranh vào bộ sưu tập hoàng gia Tây Ban Nha và có lẽ đã bị hư hại trong trận hỏa hoạn năm 1734 tại cung điện Alcázar ở Madrid. Sau đó, người ta ghép thêm các dải vải ở hai bên và hơn 50 xen-ti-mét phía trên, nên bức tranh ngày nay lớn hơn bản Velázquez thực sự đã vẽ.

Điều nên ngắm kỹ

Velázquez dựng bức tranh theo từng lớp, cách ông từng dùng trong những tác phẩm trước như Cảnh nhà bếp với Chúa Kitô trong nhà Martha và Maria. Ở tiền cảnh mờ tối, những người phụ nữ đang làm len. Bên trái là một bà lão ngồi bên guồng quay sợi; đó chính là nữ thần Athena cải trang. Bên phải, quay lưng lại với ta trong chiếc áo trắng, là cô gái trẻ Arachne. Ba người phụ giúp đang hỗ trợ họ. Rồi hãy để mắt đi sâu vào trong, qua một khung vòm, tới một không gian cao và ngập sáng, có lẽ là một sân khấu, nơi trưng bày những tấm thảm dệt đã hoàn thành. Tấm thảm ta nhìn thấy là của Arachne, tái hiện bức Vụ bắt cóc Europa của Titian, một bức tranh thuộc bộ sưu tập hoàng gia Tây Ban Nha. Sự tương phản giữa lao động trong bóng tối và vẻ rực rỡ của nơi trưng bày chính là trái tim của cảnh này.

Ý nghĩa và dụng ý

Suốt nhiều thế kỷ, người xem tin rằng bức tranh chỉ đơn giản vẽ những người thợ trong xưởng dệt thảm hoàng gia Santa Isabel. Năm 1948, học giả Diego Angulo nhận ra hình tượng trong tranh gợi đến Ngụ ngôn Arachne của Ovid: một cô thợ dệt trần thế dám thách nữ thần Athena thi dệt, giành chiến thắng, rồi bị nữ thần ghen tức biến thành con nhện. Cách hiểu này nay được chấp nhận rộng rãi. Vượt ra ngoài huyền thoại, tác phẩm còn được đọc như một ngụ ngôn về nghệ thuật, với nữ thần đại diện cho mỹ thuật và Arachne đại diện cho nghề thủ công. Người khác lại thấy một thông điệp giản dị hơn: nghệ thuật lớn cần cả sức sáng tạo lớn lẫn lao động kỹ thuật cần mẫn. Một số học giả còn tìm thấy những ẩn dụ chính trị trong đó. Bức tranh chứa đựng tất cả những cách đọc ấy cùng một lúc.

Di sản

Nhà nghiên cứu Velázquez Jonathan Brown cho rằng Las Hilanderas và Las Meninas có lẽ là hai kiệt tác lớn nhất của họa sĩ, bởi đó là những bố cục lớn nhất và phức tạp nhất ông thực hiện trong giai đoạn chủ yếu vẽ chân dung một nhân vật. Bức tranh thuộc Bảo tàng Prado ở Madrid. Vì những phần ghép thêm từ thế kỷ XVIII, bảo tàng từng trưng bày nó với một khung đặt chồng lên tấm vải đã nới rộng, chỉ để lộ kích thước nguyên bản mà Velázquez dự định. Tác phẩm đền đáp sự kiên nhẫn của người xem: điều bắt đầu như một cảnh lao động thường ngày, khi nhìn lần thứ hai, trở thành một suy tưởng về nghệ thuật, tay nghề và cuộc ganh đua hiểm nguy giữa con người với thần linh, được vẽ với vẻ nhẹ nhàng gần như không chút gắng sức.