Antoon van Dyck

1599-1641

Anthony van Dyck, con trai một thương gia buôn lụa mà Rubens gọi là học trò giỏi nhất của mình, đã trao cho vua chúa và quý tộc một vẻ thanh lịch thong dong tưởng như tự nhiên. Những bức chân dung vua Charles I của ông định hình nghệ thuật chân dung nước Anh suốt hơn 150 năm.

Xuất thân

Van Dyck sinh ngày 22 tháng 3 năm 1599 tại Antwerp, là con thứ bảy trong mười hai người con của Frans van Dyck, một thương gia buôn lụa khá giả, và Maria Cupers. Ông được rửa tội ngày 23 tháng 3 tại nhà thờ nay là Nhà thờ lớn Antwerp. Hội họa vốn có sẵn trong gia đình: ông nội từng được ghi danh là họa sư trong Hội Thánh Luca ở Antwerp, và bên ngoại cũng có nhiều họa sĩ trong hội. Mẹ ông mất khi ông lên tám. Mười tuổi, ông bắt đầu học vẽ chính thức với Hendrick van Balen cha, dù không ai biết ông học hai hay bốn năm. Bức chân dung tự họa năm 1613 đến 1614 cho thấy cậu đã điêu luyện thế nào khi mới khoảng mười lăm tuổi. Khoảng năm 1615 hoặc 1616, có lẽ vì cha gặp khó khăn tài chính, ông mở xưởng riêng, và ngày 18 tháng 10 năm 1617 ông trở thành họa sư tự do của hội.

Cuộc đời và những bước ngoặt

Chỉ vài năm sau, van Dyck đã là trợ lý chính của Peter Paul Rubens, họa sĩ hàng đầu Bắc Âu. Ông sang Anh lần đầu để làm việc cho vua James I; nguồn tư liệu ghi chuyến đi này là năm 1620 ở một đoạn và năm 1621 ở đoạn khác. Sau khoảng bốn tháng ông về Flanders, rồi cuối năm 1621 sang Ý, ở lại sáu năm, phần lớn tại Genoa, gây dựng sự nghiệp vẽ chân dung. Năm 1624 ông bị cách ly ở Palermo trong một trận dịch hạch tồi tệ bậc nhất lịch sử hòn đảo. Từ năm 1627 ông sống năm năm ở Antwerp, và đến năm 1630 đã là họa sĩ cung đình của Nữ Đại công tước Isabella. Năm 1632, vua Charles I mời ông về London làm họa sĩ chính và phong tước hiệp sĩ cho ông vào tháng 7 năm ấy. Ngày 27 tháng 2 năm 1640 ông cưới Mary Ruthven, thị nữ của Hoàng hậu, và họ có một con gái. Ông mất ngày 9 tháng 12 năm 1641.

Phong cách và kỹ thuật

Van Dyck học bố cục từ Rubens, nhưng chính lần được xem tranh Titian trong bộ sưu tập của Bá tước Arundel ở London mới làm thay đổi cảm nhận của ông về màu sắc và cách tạo khối tinh tế. Ở Genoa ông tạo ra lối chân dung toàn thân, học từ Veronese, Titian và Rubens, với những nhân vật cao vút, duyên dáng, nhìn xuống người xem đầy kiêu hãnh. Trở về Antwerp, chân dung của ông trở nên thân thiện hơn mà vẫn khiến người được vẽ trông thật sang trọng. Ở Anh, ông kết hợp vẻ thanh lịch thong dong với uy quyền kín đáo, một phong cách chi phối chân dung Anh đến cuối thế kỷ mười tám. Bức chân dung Charles xuống ngựa, nay ở bảo tàng Louvre, cho thấy nhà vua dạo bước thản nhiên trong khung cảnh đời thường đến mức thoạt nhìn giống một quý ông tự nhiên hơn là một vị vua. Ông còn vẽ đề tài tôn giáo, thần thoại, vẽ phác rất giỏi và là người đổi mới trong màu nước và tranh khắc axit.

Giai thoại

Người ta kể rằng Rubens gọi chàng van Dyck mười chín tuổi là học trò giỏi nhất của tôi. Ở Rome, theo lời nhà văn Giovan Pietro Bellori, chàng trai xứ Flanders làm cộng đồng họa sĩ phương Bắc phóng khoáng phật ý vì cư xử như một nhà quý tộc, mặc lụa, đội mũ cắm lông chim, đeo dây chuyền vàng trước ngực và có người hầu theo sau. Bị kẹt lại Palermo vì dịch hạch, ông vẽ thánh Rosalia, vị thánh bảo hộ của thành phố, thành một thiếu nữ tóc vàng óng buông dài đang cúi xuống che chở thành phố lâm nguy, và hình ảnh ấy trở thành cách vẽ chuẩn về bà từ đó. Năm 2020, báo New York Times viết về bức Thánh Rosalia của ông ở Bảo tàng Metropolitan trong bối cảnh dịch COVID-19. Ở London, Nhà vua và Hoàng hậu ghé xưởng vẽ Blackfriars của ông thường xuyên đến nỗi về sau một con đường đắp riêng được làm cho họ, và họ hầu như không ngồi cho họa sĩ nào khác khi ông còn sống.

Di sản

Ngoài Holbein, van Dyck và người cùng thời là Velázquez là những họa sĩ tài năng bậc nhất đầu tiên chủ yếu làm nghề vẽ chân dung cung đình, và họ đã thay đổi thể loại này. Ước tính ông vẽ khoảng bốn mươi bức chân dung vua Charles I và chừng ba mươi bức Hoàng hậu, nhiều bức có vài phiên bản để làm quà ngoại giao. Tranh của ông tạo nên hình ảnh kinh điển về giới Kỵ sĩ bảo hoàng, dù nhiều quý tộc bảo trợ quan trọng nhất của ông về sau lại đứng về phía Nghị viện trong cuộc Nội chiến nổ ra ngay sau khi ông mất. Loạt chân dung khắc axit mang tên Iconography, vẽ các họa sĩ và danh nhân đương thời, được ngưỡng mộ rộng rãi. Những bức Thánh Rosalia ảnh hưởng tới các họa sĩ Baroque Ý từ Luca Giordano đến Pietro Novelli. Kiểu râu Van Dyke vẫn mang tên ông, và việc ông được an táng trong Nhà thờ lớn St Paul cho thấy ông được trọng vọng thế nào lúc qua đời.

Có thể bạn chưa biết

Wikipedia

Baroque · tranh Baroque Flemish

Họa sĩ liên quan

Caravaggio · Diego Velázquez · Peter Paul Rubens · Rembrandt van Rijn · Johannes Vermeer

Tranh của Antoon van Dyck