Cụ bà rán trứng

Một cụ bà cúi xuống bên những quả trứng đang nấu, còn cậu bé đứng chờ trong bóng tối. Ở Sevilla, chàng họa sĩ trẻ Velázquez đã biến một gian bếp thành sân khấu của ánh sáng.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Diego Velázquez vẽ cảnh này trong thời kỳ Sevilla, trước khi chuyển hẳn đến Madrid năm 1623. Niên đại chính xác không rõ; người ta cho rằng tranh ra đời vào khoảng năm 1618. Những năm đầu ấy, ông thường vẽ người lao động, nhiều khi lấy chính người nhà làm mẫu. Cụ bà ở đây cũng là một gương mặt lặp lại: bà xuất hiện cả trong bức Chúa Kitô ở nhà Martha và Maria năm 1618 của ông. Ngay cả tên tranh cũng chưa thống nhất. Có ý kiến cho rằng trứng không được rán mà được chần, vì thế tác phẩm còn mang những tên Cụ bà rán trứng, Cụ bà nấu trứng hay Cụ bà chần trứng.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy dõi theo ánh sáng. Nó rọi mạnh từ bên trái, rơi xuống cụ bà, đồ nấu bếp và những quả trứng đang chín trước mặt bà, trong khi phông nền và cậu bé đứng bên phải bà chìm vào bóng tối sâu. Lối sáng tối mạnh đến mức bức tường phía dưới sẽ không thể nhìn thấy nếu không có chiếc giỏ treo trên đó. Thế nhưng giữa bóng tối đục và tương phản gay gắt ấy, Velázquez vẫn dùng những sắc độ tinh tế với bảng màu chủ đạo là thổ hoàng và nâu. Bố cục được sắp theo hình bầu dục, các nhân vật chính ở bình diện gần nhất, khiến cảnh như mở ra về phía ta và kéo ta vào, như thể ta đang đứng ngay mép bàn.

Ý nghĩa và dụng ý

Những bức tranh như thế này được xếp vào cả tranh sinh hoạt lẫn tranh tĩnh vật: đời thường được thể hiện với sự trân trọng vốn dành cho đề tài lớn. Velázquez trao cho một việc bình thường, nấu trứng, sự trang nghiêm của một hình ảnh thiêng liêng, qua sức nặng của ánh sáng và độ chắc của đồ vật. Các nguồn không nói đến biểu tượng ẩn giấu nào, cũng không ghi một ý nghĩa cố định cho mối tương tác giữa cụ bà và cậu bé, nên tốt nhất hãy để bức tranh tự nói một cách giản dị. Điều các nguồn làm rõ là hoài bão: một họa sĩ trẻ dùng những con người khiêm nhường và đồ vật đơn sơ để cho thấy mình làm được gì với ánh sáng, bóng tối, chất liệu và không gian.

Di sản

Cụ bà rán trứng được xem là một trong những tác phẩm mạnh nhất thời kỳ đầu của Velázquez. Tranh nay được treo ở Phòng trưng bày Quốc gia Scotland tại Edinburgh, thuộc hệ thống National Galleries Scotland, và Wikidata cũng ghi nhận tranh từng thuộc bộ sưu tập Cook. Bức tranh cho thấy ảnh hưởng của lối sáng tối lên người nghệ sĩ trẻ, bài học ông mang theo đến Madrid và xa hơn nữa. Với người xem hôm nay, đây là dịp hiếm hoi gặp vị họa sĩ cung đình tương lai ngay buổi đầu, trong gian bếp chứ chưa phải cung điện. Niềm vui nằm ở việc ngắm chậm: ánh lấp lánh của món đồ, những quả trứng trong đĩa, cậu bé nửa khuất trong bóng tối, tất cả được giữ trong một luồng sáng duy nhất.

Có thể bạn chưa biết

Niên đại chưa chắc chắn; tranh được cho là vẽ khoảng năm 1618, thời kỳ Sevilla của Velázquez.
Cụ bà này cũng xuất hiện trong bức Chúa Kitô ở nhà Martha và Maria (1618) của ông.
Giới nghiên cứu tranh luận trứng đang được rán hay chần, nên tranh có nhiều tên gọi khác.
Tác phẩm hiện ở Phòng trưng bày Quốc gia Scotland tại Edinburgh.

Wikipedia · Wikidata