Francisco de Zurbarán

1598-1664

Francisco de Zurbarán vẽ tu sĩ, thánh nhân và những tĩnh vật lặng im trong thứ ánh sáng sắc nét trên nền tối, đến mức được gọi là Caravaggio của Tây Ban Nha. Những tà áo trắng và dáng người tĩnh lặng, khắc khổ của ông đến nay vẫn níu mắt người xem.

Xuất thân

Francisco de Zurbarán sinh năm 1598 ở Fuente de Cantos, vùng Extremadura, và được rửa tội ngày 7 tháng 11 năm ấy. Cha mẹ ông là Luis de Zurbarán, một người bán hàng tạp hóa may mặc, và vợ là Isabel Márquez. Từ nhỏ ông đã tập vẽ lại đồ vật bằng than. Năm 1614, cha gửi ông tới Seville học việc ba năm với Pedro Díaz de Villanueva, một họa sĩ mà ta biết rất ít. Seville khi ấy có truyền thống tượng gỗ sơn màu rất tinh xảo, vượt cả các họa sĩ địa phương, và dòng điêu khắc này, nhất là tác phẩm của Juan Martínez Montañés, là một hình mẫu quan trọng cho chàng họa sĩ trẻ. Một số nhà sử học nghệ thuật còn thấy những tĩnh vật khắc khổ của Juan Sánchez Cotán ẩn sau bố cục nghiêm cẩn của ông.

Cuộc đời và những bước ngoặt

Năm 1617, Zurbarán cưới María Paet, hơn ông chín tuổi; bà mất năm 1624 sau khi sinh đứa con thứ ba, và năm 1625 ông cưới góa phụ giàu có Beatriz de Morales. Ngày 17 tháng 1 năm 1626, ông ký hợp đồng với tu viện dòng Đa Minh San Pablo el Real ở Seville để vẽ 21 bức trong tám tháng, đơn hàng đã khẳng định tên tuổi ông. Năm 1629, các bô lão thành phố mời ông định cư hẳn ở Seville, và ông dọn tới đó cùng cả nhà. Khoảng năm 1630, ông được phong họa sĩ của vua Philip IV. Beatriz mất năm 1639, và năm 1644 ông cưới một góa phụ giàu có khác, Leonor de Torder. Sau năm 1640, phong cách khắc khổ của ông bị đem ra so sánh bất lợi với Murillo, và danh tiếng ông sa sút. Năm 1658 ông chuyển tới Madrid tìm việc. Ông mất ngày 27 tháng 8 năm 1664.

Phong cách và kỹ thuật

Zurbarán nổi tiếng với tranh tôn giáo về tu sĩ, nữ tu và các thánh tử đạo, cùng những bức tĩnh vật. Không rõ ông có từng thấy tranh Caravaggio hay không, nhưng ông cũng dùng sáng tối mạnh mẽ như thế. Phong cách ông kiềm chế hơn Caravaggio, màu thường hơi ngả xanh, tiền cảnh hoàn thiện tỉ mỉ và nền tối, trơn. Ông vẽ người trực tiếp từ mẫu thật và dùng hình nhân có khớp để nghiên cứu nếp vải; ông đặc biệt tài tình với áo trắng, vì thế các tu sĩ dòng Carthusian áo trắng xuất hiện rất nhiều trong tranh ông. Bố cục của ông thường chỉ còn một nhân vật. Ông gặp khó với chiều sâu không gian, nên bối cảnh đôi khi giống một sân khấu nông, và José Camón Aznar viết rằng ông đã biến chính sự vụng về thành một nét duyên.

Giai thoại

Có chuyện kể rằng một lần vua Philip IV đặt tay lên vai Zurbarán mà nói: họa sĩ của nhà vua, vua của các họa sĩ. Một giai thoại phổ biến khác cho rằng ông chết trong nghèo khó, nhưng nguồn tư liệu cho biết khi ông mất, tài sản của ông trị giá khoảng 20.000 real. Từ cuối những năm 1630, xưởng của ông làm nhiều tranh để xuất sang Nam Mỹ. Một loạt tranh, Jacob và mười hai người con trai, dường như nhắm tới thị trường ấy, vậy mà bản gốc lại về lâu đài Auckland ở hạt Durham, nước Anh. Những năm 1630, ông cũng vẽ loạt Mười hai kỳ công của Hercules cho Sảnh Vương quốc ở Madrid, nhóm tranh thần thoại duy nhất của ông.

Di sản

Bố cục lớn nhất của ông, bức Thánh Tôma Aquinô được tôn vinh năm 1631, nay ở Bảo tàng Mỹ thuật Seville, kín đặc Chúa Kitô, Đức Mẹ, các thánh và hoàng đế Charles V, với những nhân vật chính lớn hơn người thật. Một bức Thánh Phanxicô quỳ cầm đầu lâu, kích thước như người thật, nằm ở Phòng tranh Quốc gia London. Những tác phẩm cuối đời như bức Thánh Phanxicô ở Alte Pinakothek cho thấy độ tương phản dịu hơn và nét cọ phóng khoáng hơn. Năm 1835, tranh của ông bị tịch thu từ các tu viện được trưng bày trong Bảo tàng Cádiz mới lập. Các triển lãm lớn tiếp nối ở Bảo tàng Metropolitan năm 1987, Bảo tàng Thyssen-Bornemisza năm 2015 và Phòng tranh Quốc gia London năm 2026, triển lãm lớn đầu tiên về ông ở Vương quốc Anh.

Có thể bạn chưa biết

Wikipedia

Baroque

Họa sĩ liên quan

Caravaggio · Diego Velázquez · Antoon van Dyck · Peter Paul Rubens · Rembrandt van Rijn · Frans Hals · Johannes Vermeer · Artemisia Gentileschi

Tranh của Francisco de Zurbarán