Portrait of Mariana of Austria

Một hoàng hậu 19 tuổi đứng cứng đờ trong chiếc váy đen đồ sộ, gương mặt đánh phấn hồng gần như búp bê, một chùm lông đỏ trắng ôm lấy đầu. Velázquez vẽ Mariana xứ Áo, một cô gái được nhớ là ham vui, với đôi môi bĩu buồn bã.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Mariana sinh ngày 21 tháng 12 năm 1634 ở Wiener Neustadt, con gái Hoàng đế Ferdinand III và Maria Anna xứ Tây Ban Nha. Năm 13 tuổi bà được hứa hôn với anh họ là Hoàng tử Baltasar Carlos, người mất vì đậu mùa năm 1646. Để giữ dòng Habsburg, cha của chàng là vua Philip IV, cũng là cậu của bà, cưới bà năm 1649. Ông đã ngoài 40, bà 19 tuổi. Khi Ferdinand xin một bức chân dung con gái, Philip gọi Velázquez từ Ý về. Prado ghi niên đại tranh 1652 đến 1653, còn Josep Gudiol ghi năm 1652.

Điều nên ngắm kỹ

Bức tranh dựng từ những sắc trắng, đen và đỏ hài hòa. Tấm rèm nhung đỏ thắm tạo không khí sân khấu, đồng điệu với chiếc bàn dài phía sau, trên đó đặt một chiếc đồng hồ mạ vàng hình ngọn tháp. Tư thế bà cứng nhắc khác thường; thân người như nghẹt thở trong chiếc váy đen được khung váy cứng căng rộng, viền dây bạc và ruy băng đỏ. Gương mặt nhợt nhạt đánh phấn hồng dày, vẽ bằng những lớp sơn đục dày mỏng dần thành những chấm nhanh ở rìa. Một tay đặt lên lưng ghế; tay kia cầm chiếc khăn trắng gấp nếp, được khen là xứng với El Greco.

Ý nghĩa và dụng ý

Là chân dung triều đình chính thức, tranh tuân theo quy ước và cố truyền tải sự uy nghi: ghế và bàn chỉ địa vị hoàng gia, còn đồng hồ nhắc đến bổn phận hoàng hậu và đức tính thận trọng. Thế nhưng Velázquez dường như nhìn sâu vào tính cách bà. Sử gia nghệ thuật Rose-Marie Hagen tả bà là cô gái má hồng thích cười đùa, rồi sự buồn chán, cô đơn, nhớ nhà và những lần mang thai liên tiếp biến bà thành người bướng bỉnh. Một cách nhìn hiện đại thấy ở đó một người phụ nữ khá bình thường trong cuộc hôn nhân không hạnh phúc, có lẽ kém thanh lịch hơn họa sĩ đã vẽ. Đôi môi bĩu ấy còn trở lại trong các chân dung sau.

Di sản

Ba phiên bản toàn thân còn lại, cùng các biến thể nửa người; bức ở Prado, nằm trong bộ sưu tập hoàng gia Tây Ban Nha từ khi hoàn thành, là bản gốc. Các nguồn vênh nhau về chi tiết niên đại: phần mở đầu bài viết nói một bức tương ứng được gửi cho Ferdinand ngày 15 tháng 12 năm 1651, còn một đoạn sau lại nói bản sao ở Louvre được gửi ngày 15 tháng 12 năm 1652. Mariana làm nhiếp chính cho con trai Charles II sau khi Philip mất năm 1665 và chi phối chính trường Tây Ban Nha đến khi mất năm 1696. Bà xuất hiện lại trong bức Las Meninas năm 1656 của Velázquez.