Portrait of Sebastián de Morra

Một người đàn ông nhỏ bé ngồi bệt dưới đất, nhìn thẳng vào ta, tay nắm lại, bất động. Velazquez vẽ một anh hề trong triều với sự nghiêm trang như khi vẽ một vị vua, và ánh nhìn ấy đến nay vẫn như một câu hỏi.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Có rất ít tư liệu về Sebastian de Morra. Vua Philip IV nhận ông năm 1643 từ người em trai là Hồng y Hoàng tử Fernando, rồi giao ông cho hoàng tử Baltasar Carlos, với nhiệm vụ làm hoàng tử vui cho đến khi hoàng tử mất năm 1646. De Morra qua đời tháng 10 năm 1649 sau sáu năm phục vụ triều đình. Dự án Thread Count Automation phát hiện chân dung ông và chân dung Philip IV ở Fraga được vẽ trên vải cắt từ cùng một tấm, nên bức này cũng được vẽ ở Fraga, khoảng năm 1644, trong chiến dịch của nhà vua tại đó.

Điều nên ngắm kỹ

De Morra nhìn thẳng vào ta, trên một nền tối trơn không có đồ vật nào. Nửa mặt phải của ông chìm trong bóng do đầu hơi nghiêng và nguồn sáng từ bên trái, và chính ánh sáng ấy giữ ông vững chãi, không như lơ lửng trong bóng tối. Cổ áo và cổ tay bằng ren trắng kéo mắt ta về mặt và tay; tấm áo choàng viền đỏ và vàng dẫn ánh nhìn lên gương mặt, và gợi lại chiếc áo quân phục của Philip IV. Đôi tay ông đặt hai bên, không thấy rõ ngón. Dấu vết trên vải cho thấy ban đầu tranh được định làm hình bầu dục.

Ý nghĩa và dụng ý

Các họa sĩ cung đình Tây Ban Nha trước Velazquez vẽ người lùn một cách lạnh lùng, như vật sở hữu, thường có bàn tay chủ đặt trên đầu hoặc cầm một con vật. Velazquez vẽ họ ấm áp và chân thực, với một nhân tính đôi khi vượt cả những cận thần khác. Vì De Morra nhìn thẳng người xem, không cử động, không ra dấu, một nhà phê bình đọc bức tranh như lời tố cáo cách triều đình đối xử với ông và những người lùn khác. Tuy vậy nguồn cũng thận trọng: quan điểm của họa sĩ chưa bao giờ được ghi trong văn bản nào, sự cảm thông của ông chỉ được suy ra từ tranh.

Di sản

Bức chân dung sống sót qua trận hỏa hoạn năm 1734 thiêu rụi cung điện Real Alcazar ở Madrid, điều có thể giải thích vì sao tấm vải bị cắt không đều và bức tường trong tranh trông như bị cháy sém. Nay tranh ở Bảo tàng Prado, cùng ít nhất mười chân dung người lùn của Velazquez. Danh tính người mẫu còn tranh cãi: một hóa đơn của cung điện gọi người lùn được vẽ ở Fraga là El Primo, các bản kiểm kê của hầu tước Carpio năm 1689 và 1692 cũng gọi chính bức này là El Primo, trong khi từ năm 1872 biệt danh ấy lại được gắn cho Diego de Acedo, một viên chức trong cung chứ không phải anh hề. Câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ.