Rembrandt van Rijn

1606-1669

Là con một người thợ xay bột ở Leiden và chưa từng ra nước ngoài, Rembrandt trở thành một trong những nghệ sĩ vĩ đại nhất lịch sử phương Tây. Hơn bốn mươi bức chân dung tự họa bằng sơn dầu, vẽ từ tuổi trẻ đến tuổi già, như một cuốn tự truyện thầm kín viết bằng ánh sáng và bóng tối.

Xuất thân

Rembrandt Harmenszoon van Rijn sinh ngày 15 tháng 7 năm 1606 ở Leiden, thuộc Cộng hòa Hà Lan, là con thứ chín của Harmen Gerritszoon van Rijn và Neeltgen Willemsdochter van Zuijtbrouck. Gia đình ông khá sung túc: cha là thợ xay bột, mẹ là con gái một người thợ làm bánh. Mẹ ông theo Công giáo, còn cha thuộc Giáo hội Cải cách Hà Lan. Thuở nhỏ ông học trường La-tinh, và năm 1620 ghi danh vào Đại học Leiden, nhưng lòng ông hướng về hội họa. Ông học việc ba năm với Jacob van Swanenburg, rồi sáu tháng ngắn ngủi mà quan trọng với họa sĩ tranh lịch sử Pieter Lastman ở Amsterdam. Các nguồn kể về thầy của ông không giống nhau: một tác giả thời đầu, Simon van Leeuwen, cho rằng ông học Joris van Schooten.

Cuộc đời và những bước ngoặt

Năm 1625, ông mở xưởng vẽ ở Leiden cùng người bạn Jan Lievens, và năm 1629 chính khách Constantijn Huygens mang lại cho ông các đơn đặt hàng từ triều đình ở The Hague. Cuối năm 1631, ông chuyển tới Amsterdam và thành công lớn với nghề vẽ chân dung. Năm 1634, ông cưới Saskia van Uylenburgh. Năm 1639, hai người mua một ngôi nhà trên phố Breestraat, khoản thế chấp về sau khiến ông lao đao. Ba đứa con của họ mất chỉ vài tuần sau khi sinh; chỉ có Titus, sinh năm 1641, lớn lên, và Saskia mất năm 1642, có lẽ vì bệnh lao. Người bạn đời sau này, Hendrickje Stoffels, sinh cho ông một con gái là Cornelia. Vì sống quá khả năng, ông tuyên bố mất khả năng thanh toán năm 1656, nhà và bộ sưu tập bị bán. Ông sống lâu hơn cả Hendrickje lẫn Titus và mất ngày 4 tháng 10 năm 1669, được chôn trong một ngôi mộ thuê ở nhà thờ Westerkerk.

Phong cách và kỹ thuật

Khác với phần lớn họa sĩ Hà Lan cùng thế kỷ, Rembrandt vẽ rất nhiều đề tài: chân dung, phong cảnh, cảnh sinh hoạt, tranh lịch sử, đề tài Kinh Thánh và thần thoại, cả nghiên cứu động vật. Trong một lá thư gửi Huygens, ông để lại lời duy nhất còn sót về mục tiêu của mình: sự chuyển động lớn nhất và tự nhiên nhất, và giới phê bình nhận thấy ông hòa quyện cái trần thế với cái tâm linh. Trong tranh chân dung, sống mũi thường là ranh giới giữa vùng sáng rực và vùng tối, khiến khuôn mặt như bị che khuất một phần và kịch tính của ánh sáng dồn về người xem. Ông còn là bậc thầy tranh in, với gần 300 bản khắc axit, khắc kim loại và khắc khô. Dù chưa từng ra nước ngoài, ông chịu ảnh hưởng mạnh từ các bậc thầy Ý và những nghệ sĩ Hà Lan, Flanders từng học ở Ý.

Giai thoại

Khi tài sản của ông bị bán sau vụ vỡ nợ, danh sách 363 món cho thấy một nhà sưu tầm đáng kinh ngạc: tranh và bản vẽ của các bậc thầy, có cả Raphael, Mantegna và Giorgione, tượng bán thân các hoàng đế La Mã, hai quả địa cầu, áo giáp, đồ sứ châu Á, hai tấm da sư tử, một con chim thiên đường và san hô. Ông được giữ lại dụng cụ vẽ để tiếp tục kiếm sống. Sau đó Hendrickje và Titus lập một cơ sở buôn tranh để ông có thể tiếp tục vẽ. Bức Âm mưu của Claudius Civilis, vẽ cho tòa thị chính mới của Amsterdam, bị trả lại chỉ sau vài tuần; mảnh còn lại ở Stockholm chỉ bằng một phần tư bức gốc. Cosimo III de' Medici hai lần ghé thăm ông và mang một bức chân dung tự họa về Florence. Những bản vẽ Saskia trên giường bệnh là một trong những tác phẩm cảm động nhất của ông.

Di sản

Rembrandt thường được xem là một trong những nghệ sĩ thị giác vĩ đại nhất lịch sử nghệ thuật phương Tây. Số tác phẩm còn lại ước khoảng 300 tranh, 300 bản khắc và vài trăm bản vẽ. Con số này thay đổi theo thời gian: đầu thế kỷ 20, giới thẩm định cho rằng ông vẽ hơn 600 bức, còn nghiên cứu từ thập niên 1960, do Dự án Nghiên cứu Rembrandt dẫn dắt và không ít tranh cãi, đã thu hẹp xuống gần 300. Suốt hai mươi năm, ông dạy nhiều họa sĩ Hà Lan quan trọng, trong đó có Gerrit Dou, Ferdinand Bol và Govert Flinck. Các bức chân dung tự họa của ông đi từ chàng trai còn ngập ngừng, qua họa sĩ thành đạt bảnh bao thập niên 1630, tới gương mặt già nua đầy trăn trở mà mạnh mẽ, và đến nay vẫn kéo người xem lại gần ông.

Có thể bạn chưa biết

Wikipedia

hội họa Hà Lan thời hoàng kim · Baroque · tranh Baroque

Họa sĩ liên quan

Johannes Vermeer · Jan Steen · Frans Hals · Jacob van Ruisdael · Pieter de Hooch

Tranh của Rembrandt van Rijn