Christ Crucified

Không đám đông, không phong cảnh, không người than khóc: chỉ có Chúa trên thập giá, sáng lên trên nền xanh xám thẫm. Velázquez biến chính sự tĩnh lặng thành chủ đề.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Chúa chịu đóng đinh, còn gọi là Chúa của Thánh Placid, được Diego Velázquez vẽ năm 1632 cho các nữ tu dòng Biển Đức ở Tu viện San Plácido tại Madrid. Người ta cho rằng tranh do người sáng lập tu viện, Jerónimo de Villanueva, một thư ký của vua Philip IV, hiến tặng. Velázquez vừa trở về từ chuyến đi Rome đầu tiên, khoảng 1629 đến 1631, nơi ông nghiên cứu các bậc thầy Ý, và bài học về hình thể khỏa thân hiện rõ ở đây. Là họa sĩ cung đình chính thức, ông không cần tìm đơn đặt hàng, nên tranh tôn giáo của ông khá ít. Nhưng trong số ít ấy, ông cho thấy khả năng lớn trong việc truyền tải cảm xúc tôn giáo mãnh liệt.

Điều nên ngắm kỹ

Bố cục rất giản dị: Chúa một mình trên thập giá, trên nền xanh lục thẫm, khổ tranh khoảng 248 x 169 cm. Hai cánh tay tạo một đường cong nhẹ, thân hình mảnh mai gần như không lộ vết thương, chỉ có tấm khố trắng nhỏ. Một vầng hào quang mảnh như tỏa ra từ chính thân người. Đầu Ngài gục xuống ngực, mái tóc dài thẳng che phần lớn khuôn mặt. Ánh sáng từ bên trái khiến thân thể như tiến về phía người xem, đổ bóng lên nền xanh xám. Hãy nhìn kỹ mái tóc trên vai: Velázquez đã cào lớp sơn còn ướt bằng đầu cọ để tạo nên chất liệu đặc biệt.

Ý nghĩa và dụng ý

Velázquez theo lối biểu tượng của thầy mình, Francisco Pacheco: bốn chiếc đinh, hai bàn chân đặt song song và mỗi chân bị đóng một đinh, thay vì chân này chồng lên chân kia như nhiều truyền thống khác. Chủ trương bốn đinh của Pacheco từng gây tranh cãi lớn. Tư thế bình thản và khuôn mặt lý tưởng hóa phản ánh hội họa cổ điển, còn tương phản sáng tối mạnh cho thấy ảnh hưởng của Caravaggio. Thân thể tựa trên hai bàn chân trông như đang an nghỉ hơn là đã chết. Các học giả còn liên hệ vẻ kịch tính tiết chế này với Công đồng Trento, vốn muốn nghệ thuật tôn giáo giáo dục và khơi dậy lòng sùng kính.

Di sản

Wikipedia gọi đây là bức tranh tôn giáo nổi tiếng nhất Tây Ban Nha. Sự linh thiêng và huyền bí của nó đã truyền cảm hứng cho nhiều tác phẩm văn chương tôn giáo, nổi bật là trường ca El Cristo de Velázquez của nhà thơ, triết gia Tây Ban Nha Miguel de Unamuno. Ảnh hưởng của tranh còn vượt đại dương: tại St. Louis, bang Missouri, Vương cung thánh đường Thánh Louis có một bản sao phía trên bàn thờ, do Hồng y Joseph Ritter đặt vẽ năm 1959 và Charles F. Quest thực hiện, lớn gấp ba bản gốc. Bản gốc hiện ở Bảo tàng Prado tại Madrid, nơi hình bóng cô độc, lặng lẽ ấy vẫn giữ chân người xem trong tĩnh lặng.