Frans Hals

1591-1666

Frans Hals bắt lấy con người ngay giữa tiếng cười, ánh nhìn hay ý nghĩ, bằng những nét cọ ông chẳng hề che giấu. Ông làm việc cả đời ở Haarlem, buộc khách phải tìm đến mình, và hai thế kỷ sau Van Gogh, Manet tìm thấy ở ông một niềm vui mà không bức tranh láng mịn nào mang lại được.

Xuất thân

Frans Hals sinh năm 1582 hoặc 1583 ở Antwerp, khi ấy thuộc vùng Hà Lan thuộc Tây Ban Nha, là con của thương nhân buôn vải Franchois Fransz Hals van Mechelen và người vợ thứ hai, Adriaentje van Geertenryck. Trong cuộc thất thủ Antwerp năm 1584 và 1585, gia đình ông, như rất nhiều gia đình khác, chạy lên phía bắc tới Haarlem thuộc Cộng hòa Hà Lan non trẻ, nơi Hals sống tới cuối đời. Nhiều khách hàng sau này của ông ở Haarlem cũng là người di cư từ miền nam. Ông học với họa sĩ Flanders di cư Karel van Mander, dù ảnh hưởng kiểu cách của thầy hầu như không thấy trong tranh ông. Năm 1610 ông vào phường hội Thánh Luca ở Haarlem và bắt đầu kiếm tiền bằng việc phục chế bộ sưu tập tranh của hội đồng thành phố.

Cuộc đời và những bước ngoặt

Khoảng năm 1610 Hals cưới Anneke Harmensdochter, người mất năm 1615 sau khi sinh đứa con thứ ba. Năm 1617 ông cưới Lysbeth Reyniers, và họ có tám người con. Bức tranh sớm nhất được biết của ông là chân dung Jacobus Zaffius năm 1611, và bước đột phá đến với bức tranh cỡ người thật Tiệc các sĩ quan đội dân quân Thánh George năm 1616. Ông cũng tham gia đội dân quân địa phương, và năm 1644 trở thành chủ tịch phường hội Thánh Luca. Ông sống lâu tới mức lỗi mốt và sa vào nợ nần, năm 1652 phải bán đồ đạc để trả nợ một người thợ làm bánh. Từ năm 1664, thành phố trả cho ông một khoản trợ cấp, dấu hiệu hiếm hoi của sự kính trọng. Ông mất ở Haarlem ngày 26 tháng 8 năm 1666 và được an táng trong nhà thờ Grote Kerk.

Phong cách và kỹ thuật

Hals là họa sĩ chuyên vẽ chân dung của Thời kỳ Hoàng kim Hà Lan, vẽ các cặp vợ chồng, gia đình, đội dân quân, ban quản trị bệnh viện, và cả những bức tronie bán ra thị trường. Người mẫu của ông trải từ thị trưởng, thương nhân tới bà bán cá, ca sĩ rong và những tay anh chị quán rượu, mỗi người một tư thế, một nét mặt riêng. Ông là bậc thầy của nét cọ lộ rõ, điều từng bị xem là khuyết điểm: những nét trôi chảy nằm phơi trên mặt tranh mà vẫn gợi nên khối và không gian. Trông thì nhanh, nhưng phần lớn tranh vẫn được dựng qua nhiều lớp như lệ thường. Theo năm tháng, màu tươi sáng nhường chỗ cho đen và xám, có lẽ do y phục giản dị của khách theo đạo Tin Lành, và trong những bức cuối như Ban quản trị nhà dưỡng lão, nét cọ ông phóng khoáng và trang nghiêm hơn.

Giai thoại

Khác với Rembrandt, người dời nhà theo ý khách, Hals ở lại Haarlem và buộc khách phải tìm tới. Theo lưu trữ của Haarlem, ông từ chối hoàn thành một bức tranh dân quân ở Amsterdam, và Pieter Codde đã vẽ nốt. Những chuyện xưa kể Hals đánh vợ đầu thật ra là nhầm với một người cùng tên ở Haarlem; vào lúc có cáo buộc, Anneke đã mất. Chuyện ông nghiện rượu phần lớn do các nhà viết tiểu sử thời đầu như Arnold Houbraken thêu dệt, và không có bằng chứng trực tiếp nào. Giới chuyên môn cũng bất đồng về số tranh của ông: danh mục của Seymour Slive ghi 222 bức, còn Claus Grimm chỉ công nhận 145. Người mẫu nổi tiếng nhất của ông là René Descartes, được vẽ năm 1649.

Di sản

Sau khi ông mất, Hals bị xem nhẹ suốt khoảng hai thế kỷ, và những bức tranh nay là niềm tự hào của các bảo tàng từng bị bán gần như cho không. Danh tiếng ông hồi sinh từ những năm 1860 nhờ nhà phê bình Théophile Thoré-Bürger. Các họa sĩ Ấn tượng và Hiện thực như Monet, Manet, Courbet và Whistler học hỏi kỹ thuật của ông, còn Lovis Corinth coi ông là ảnh hưởng lớn nhất của mình. Vincent van Gogh viết cho em trai Theo về niềm vui khi ngắm một bức Frans Hals, thật khác những bức tranh mà mọi thứ đều được làm láng mịn cẩn thận. Nhiều tác phẩm lớn nhất của ông thuộc về thành phố Haarlem và nằm trong Bảo tàng Frans Hals, và một miệng hố trên Sao Thủy mang tên ông.

Có thể bạn chưa biết

Wikipedia

hội họa Hà Lan thời hoàng kim · Baroque

Họa sĩ liên quan

Rembrandt van Rijn · Johannes Vermeer

Tranh của Frans Hals