Portrait of Innocent X

Nhiều họa sĩ và nhà phê bình gọi đây là bức chân dung đẹp nhất từng được vẽ. Tương truyền, khi Giáo hoàng nhìn thấy nó, ngài đã thốt lên: 'Thật quá đỗi!'

Câu chuyện phía sau bức tranh

Velázquez, họa sĩ cung đình của vua Tây Ban Nha, vẽ bức chân dung này trong chuyến đi Ý lần thứ hai, khoảng năm 1649 đến 1651. Tranh thường được xác định vào khoảng năm 1650; bộ lễ phục bằng vải lanh mỏng của Giáo hoàng gợi ý buổi ngồi mẫu diễn ra vào mùa hè, nhiều khả năng là năm ấy. Người mẫu là Giovanni Battista Pamphilj, trị vì với danh hiệu Giáo hoàng Innocent X từ 1644 đến 1655. Có hai câu chuyện về việc bức tranh ra đời. Theo một bản, vị Giáo hoàng dè dặt đòi bằng chứng tài năng của danh họa Tây Ban Nha, và Velázquez đáp lại bằng chân dung người hầu của mình, Juan de Pareja. Theo bản kia, được giới chuyên gia tin hơn, Giáo hoàng đồng ý vì Velázquez đã vẽ thành công nhiều người thân cận trong triều, kể cả người thợ cạo của ngài. Dù thế nào, tác phẩm đã trở thành bước ngoặt trong sự nghiệp của họa sĩ.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy bắt đầu từ gương mặt: một người đàn ông đứng tuổi, rất thông minh và sắc sảo, được quan sát không chút tô vẽ. Đôi mắt dò xét; nhà buôn tranh René Gimpel, viết năm 1923, gọi gương mặt ấy là một xoáy nước của da thịt, máu và sự sống. Rồi để ánh nhìn lan ra những mảng đỏ. Áo choàng vai, mũ và tấm rèm nặng phía sau đều là những biến tấu của một sắc đỏ sâu và đậm, đặt cạnh lớp vải lanh sáng màu bên dưới. Đó như một bản giao hưởng gần như chỉ bằng một màu, mà chẳng hề đơn điệu. Cuối cùng, hãy nhìn xuống bàn tay. Ngài cầm một tờ giấy gấp, và trên đó Velázquez đặt chữ ký của mình, dù ngày tháng ghi ở đấy nay không còn đọc được. Bức tranh có kích thước khoảng 141 x 119 cm.

Ý nghĩa và dụng ý

Điều khiến bức chân dung cuốn hút đến vậy là sự trung thực. Velázquez vẽ người quyền lực nhất thế giới Công giáo không như một hình tượng thánh thiện lý tưởng hóa, mà như một con người sống động, đầy toan tính. Tương truyền, khi xem tác phẩm hoàn thành, Giáo hoàng đã thốt lên bằng tiếng Ý rằng nó quá đỗi chân thật, dù vẫn công nhận chất lượng phi thường của bức tranh. Giới chuyên gia nghi ngờ giai thoại này, nhưng nó chạm đến một điều có thật: cảm giác rằng người họa sĩ đã nhìn xuyên qua nghi lễ để thấy tính cách. Sắc đỏ tràn ngập mặt tranh nói về phẩm vị giáo hoàng, nhưng dường như cũng hun nóng làn da gương mặt thành sự sống rực rỡ. Quyền lực và sự mong manh, chức vị và con người, cùng hiện diện trong một hình ảnh không hề chớp mắt.

Di sản

Gia đình Pamphilj giữ bức chân dung trong vòng riêng tư, và suốt phần lớn thế kỷ 17 và 18, chỉ một số ít người sành nghệ thuật biết đến nó. Tranh vẫn được trưng bày tại Galleria Doria Pamphilj của gia tộc ở Rome; một phiên bản nhỏ hơn nằm ở Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan, New York, và một bản phác thảo ở Apsley House, London. Sử gia Pháp Hippolyte Taine gọi nó là kiệt tác giữa mọi bức chân dung. Thế kỷ 20, Francis Bacon bị nó ám ảnh, vẽ hơn bốn mươi lăm biến thể méo mó, thường gọi là loạt Giáo hoàng gào thét, trong đó có Nghiên cứu theo chân dung Giáo hoàng Innocent X của Velázquez năm 1953, dù ông cố tình tránh xem bản gốc. Họa sĩ Peru Herman Braun-Vega cũng nhắc đến nó trong ít nhất một chục tác phẩm.

Có thể bạn chưa biết

Velázquez ký tên trên tờ giấy Giáo hoàng cầm, nhưng ngày tháng ghi ở đó không còn đọc được.
Tương truyền Giáo hoàng được xem chân dung người hầu Juan de Pareja trước khi đồng ý ngồi mẫu, dù giới chuyên gia còn tranh luận.
Francis Bacon vẽ hơn bốn mươi lăm biến thể của bức chân dung nhưng tránh xem bản gốc.
Một phiên bản nhỏ hơn ở Bảo tàng Metropolitan và một bản phác thảo ở Apsley House, London.

Wikipedia · Wikidata