The Jester Named Don John of Austria

Một anh hề cung đình đứng trong trang phục của một vị chỉ huy lớn, một tay cầm gậy chỉ huy, tay kia nắm kiếm, sau lưng là một trận thủy chiến khói lửa. Velazquez đặt cho ông cái tên của một anh hùng chiến trận lừng danh, và không ai chắc đó là trò đùa, lời tôn vinh hay một cú châm chọc.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Bức chân dung thuộc loạt tranh vẽ các anh hề cung đình mà Velazquez thực hiện cho triều đình vua Philip IV của Tây Ban Nha, nơi các anh hề và người lùn là những gương mặt quen thuộc, những người mua vui tương phản với sự trang nghiêm của đời sống cung đình. Niên đại không chắc chắn: bài Wikipedia ghi khoảng 1630 đến 1650, còn Wikidata ghi 1632. Danh tính người ngồi mẫu vẫn được các nhà sử học tranh luận. Hồ sơ triều đình ghi một người mua vui tên Don Juan vào khoảng thời gian tranh được cho là ra đời, và người ta tin rằng người trong tranh chính là anh hề này. Biệt danh của ông gắn ông với một trong những người Tây Ban Nha nổi tiếng nhất thế kỷ trước.

Điều nên ngắm kỹ

Tranh khổ đứng, khoảng 210 x 123 cm, người đàn ông được vẽ toàn thân. Ông mặc bộ quân phục cường điệu của một vị chỉ huy. Tay trái cầm gậy chỉ huy, tay phải nắm kiếm. Khác với nhiều hình ảnh về anh hề, ông không đứng trong một tư thế buồn cười hay phóng đại. Hãy nhìn xuống sàn, nơi những chiến lợi phẩm nằm rải rác, và ra phía sau, nơi một trận thủy chiến đang diễn ra. Những chi tiết này, cũng như bộ trang phục, vốn bắt chước bức Don Juan nước Áo cưỡi ngựa của Jusepe de Ribera, dường như đều chỉ về Don Juan thật và chiến thắng lớn nhất của ông. Nguồn tư liệu mô tả tác phẩm là sự pha trộn giữa hiện thực, châm biếm và bình luận xã hội.

Ý nghĩa và dụng ý

Don Juan nước Áo trong lịch sử là con ngoài giá thú của Hoàng đế La Mã Thần thánh Charles V và là em cùng cha khác mẹ của vua Philip II. Là một chỉ huy quân sự, ông thắng trận Lepanto, nơi Liên minh Thần thánh của các nước Công giáo đánh bại Đế quốc Ottoman, và ông được lòng dân đến mức có người lo ông sẽ giành ngai vàng Tây Ban Nha từ tay người thừa kế chính danh. Vì thế, việc khoác áo giáp của người anh hùng lên một anh hề và đặt trận Lepanto sau lưng có thể là một cách chế giễu nhân vật nổi tiếng ấy. Nhưng dáng vẻ nghiêm nghị của anh hề khiến bức tranh không chỉ là một trò đùa, và chính sự giằng co đó làm tranh khó hiểu cho trọn.

Di sản

Có thể đặt bức tranh cạnh một chân dung anh hề khác của Velazquez, bức Anh hề Barbarroja, vẽ Cristobal de Castaneda y Pernia, một anh hề trong triều Philip IV, cũng mặc quân phục và mang vẻ mặt nghiêm khắc. Tác phẩm đã đi qua nhiều nơi của hoàng gia và học viện: Cung điện Buen Retiro từ 1701 đến 1716, Hoàng cung Madrid từ 1772 đến 1816, rồi Học viện Mỹ thuật Hoàng gia San Fernando từ 1816 đến 1827. Từ năm 1827 tranh ở Bảo tàng Prado tại Madrid, nơi người xem vẫn có thể đứng trước anh hề này và tự hỏi rốt cuộc ông đang cười ai.