Philip IV in black suit

Một vị vua mười tám tuổi đứng trong bộ y phục đen tuyền, một tay đặt trên thanh kiếm, tay kia cầm tờ giấy. Ảnh chụp tia X cho thấy vài năm sau Velázquez đã vẽ lại gần như toàn bộ tấm toan để nhà vua trông cao hơn và uy nghi hơn.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Không lâu sau khi đến Madrid năm 1623, Velázquez vẽ chân dung người bảo trợ của mình là Juan de Fonseca, và khi bức tranh ấy được xem ở triều đình, người ta lập tức truyền lệnh cho ông vẽ nhà vua. Theo cha vợ ông là Francisco Pacheco, Philip IV ngồi cho ông vẽ ngày 30 tháng 8 năm 1623. Bức chân dung đầu tiên ấy, có lẽ là một bản phác nhanh, đã làm mẫu cho những bức về sau. Bức chân dung chính thức toàn thân này thể hiện nhà vua lúc 18 tuổi, mặc toàn đồ đen. Wikipedia tiếng Pháp ghi tranh vẽ khoảng năm 1623 và được vẽ lại hoàn toàn khoảng năm 1628, còn Wikidata ghi thập niên 1620. José López-Rey cho rằng bức chân dung đầu tiên chính là hình hiện ra dưới tia X bên dưới tấm toan ở Prado.

Điều nên ngắm kỹ

Nhà vua đứng thẳng, gần bằng người thật với khổ khoảng 198 x 101,5 cm. Tay phải đặt lên thanh kiếm, thanh kiếm của công lý; tay trái cầm một tờ giấy. Chiếc bàn bên cạnh đặt một chiếc mũ cao, ám chỉ trách nhiệm cai trị của ông. Huân chương Lông Cừu Vàng treo trên một dải ruy băng đen chứ không phải dây chuyền vàng như trong phiên bản đầu. Với nét cọ chặt chẽ và bảng màu tiết chế, vẻ uy nghi đến từ dáng đứng nhiều hơn là từ những biểu tượng quyền lực kín đáo xung quanh. Hãy nhìn đôi chân: dấu vết của phiên bản đầu, khi hai chân dạng ra như chiếc com pa, vẫn còn thấy được.

Ý nghĩa và dụng ý

Ảnh chụp tia X cho thấy bức chân dung đã được làm lại gần như toàn bộ. Tấm áo choàng dài hơn và ôm sát người hơn, vị trí đôi tay thay đổi, chiếc bàn được nâng cao, gương mặt gầy hơn và bộ trang phục được vẽ lại hoàn toàn. Mái tóc dời sang phải, cằm nâng lên và cổ áo hồ cứng thu nhỏ lại, nên cái đầu như cao hơn. Cánh tay tựa trên kiếm nâng nhẹ bờ vai, và đôi chân nay khép lại, thẳng hàng. Tất cả đều nhằm nâng tầm nhà vua. Velázquez dường như không hài lòng với dáng vẻ ban đầu và tìm cách tạo nên một thân hình thanh mảnh hơn, củng cố hình ảnh khắc khổ mà không mất đi ý nghĩa.

Di sản

Bức tranh đến từ Cung điện Buen Retiro, nơi bản kiểm kê năm 1700 tả nó là chân dung vua Philip IV thời trẻ theo lối vẽ đầu tiên của Velázquez. Năm 1791 tranh được chuyển về Hoàng cung Madrid, từ năm 1816 được trưng bày tại Viện Hàn lâm Hoàng gia San Fernando, rồi vào Bảo tàng Prado năm 1828. Các bản chép của xưởng vẽ ghi lại dáng vẻ ban đầu của tranh, một bản ở Boston và một bản ở Bảo tàng Metropolitan, dù López-Rey coi bức ở New York là bản gốc, còn Enriqueta Harris và Jonathan Brown cho đó là tác phẩm của xưởng. Một bản chép phiên bản cuối nằm ở Bảo tàng Isabella Stewart Gardner.