Người con hoang phí trong quán rượu

Một người đàn ông quay về phía ta, cười rạng rỡ, một người phụ nữ ngồi trên đùi. Nhiều người nhận ra đó là Rembrandt và vợ ông, Saskia, trong vai đứa con hoang đàng.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Rembrandt vẽ bức tranh lớn này, 161 × 131 cm, vào năm 1635. Tác phẩm mang nhiều tên gọi: Đứa con hoang đàng trong nhà thổ, Đứa con hoang đàng trong quán rượu, hay Rembrandt và Saskia trong dụ ngôn đứa con hoang đàng. Cái tên sau cùng ghi lại cách nhận diện lâu đời rằng đôi nam nữ chính là Rembrandt và vợ ông, Saskia van Uylenburgh. Trong thế giới Tin Lành thời ấy, dụ ngôn này là đề tài nghệ thuật phổ biến nhờ bài học đạo đức của nó. Tranh được ký "REMBRANDT F.", và phần bên trái từng bị cắt bớt, có lẽ do chính họa sĩ, để loại bỏ các nhân vật phụ.

Điều nên ngắm kỹ

Vì phần bên trái đã bị xén, bố cục chỉ còn xoay quanh hai người, người đàn ông và người phụ nữ. Đó chính là nơi nhát cắt muốn dẫn ánh nhìn của ta tới. Hãy tìm chữ ký "REMBRANDT F.", chữ F viết tắt của fecit, nghĩa là "đã vẽ". Rồi ngắm màu sắc: phân tích chất màu cho thấy bảng màu Baroque quen thuộc, gồm đỏ đất son ấm, vàng chì-thiếc tươi, đỏ thiên thảo sâu và xanh smalt làm từ thủy tinh. Rembrandt đắp chúng bằng kỹ thuật nhiều lớp tinh xảo, nên mỗi bề mặt được dựng lên từng bước.

Ý nghĩa và dụng ý

Dụ ngôn kể về người con phung phí gia tài trong ăn chơi rồi ăn năn trở về. Ở đây ta gặp anh giữa lúc sa ngã nhất, trong quán rượu hay nhà thổ. Nếu đôi nam nữ đúng là Rembrandt và Saskia, người họa sĩ đã tự đóng vai kẻ lầm lạc trong một câu chuyện răn dạy, một lựa chọn táo bạo, thậm chí tinh nghịch, khiến bức tranh vừa là chân dung vừa là lời giảng. Thể loại chân dung mang tích truyện diễn tả đúng điều đó. Cuối đời, năm 1669, Rembrandt trở lại dụ ngôn này với bức Đứa con hoang đàng trở về.

Di sản

Ngày nay bức tranh treo tại Phòng tranh Cổ điển (Gemäldegalerie Alte Meister) ở Dresden, thuộc Bộ sưu tập Nghệ thuật Quốc gia Dresden. Những nhan đề khác nhau cho thấy người xem đã đọc nó theo nhiều cách: cảnh Kinh Thánh, tranh quán rượu hay chân dung đôi. Nhan đề tiếng Pháp còn gọi nó là Đôi lứa hạnh phúc. Các nghiên cứu khoa học về chất màu và lớp sơn mở thêm một chương mới, cho thấy Rembrandt dựng hiệu quả công phu đến đâu. Đặt cạnh bức tranh cuối đời, nó cho ta theo dõi một dụ ngôn suốt hơn ba thập kỷ.

Có thể bạn chưa biết

Sơn dầu trên toan, 1635, 161 × 131 cm (Wikidata).
Ký tên "REMBRANDT F." (Wikipedia).
Chất màu gồm đỏ đất son, vàng chì-thiếc, đỏ thiên thảo và xanh smalt (Wikipedia).
Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden.

Wikipedia · Wikidata