The Blinding of Samson

Binh lính ghì chặt một người đàn ông lực lưỡng xuống đất, trong khi phía sau, một người phụ nữ bỏ chạy, tay cầm mớ tóc vừa cắt. Rembrandt chọn khoảnh khắc tàn nhẫn nhất của câu chuyện cổ, khiến ta không thể ngoảnh đi trước cái giá của sự phản bội.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Rembrandt vẽ Samson bị làm mù năm 1636. Ông tặng tranh cho Nhà Orange, người bảo trợ đã đặt ông vẽ một số tác phẩm, thông qua thư ký Constantijn Huygens, như lời cáo lỗi vì đã chậm trễ loạt tranh Cuộc Khổ nạn được đặt hàng. Về sau tranh thuộc về Friedrich Karl von Schönborn và nằm trong dinh Schönborn-Batthyány ở Vienna cho đến khi Bảo tàng Städel ở Frankfurt mua lại năm 1905. Đây là bức tranh khổng lồ, khoảng 219 x 305 cm. Theo nguồn tư liệu, đây là tác phẩm đầu tiên thuộc loại này: chưa họa sĩ nào thời đó vẽ đúng khoảnh khắc này của câu chuyện.

Điều nên ngắm kỹ

Cảnh tranh theo câu chuyện Kinh Thánh về Samson, người có sức mạnh phi thường nhờ giữ những lời khấn, trong đó có việc không bao giờ cắt tóc. Ở hậu cảnh, Delilah, người đã bán đứng ông cho quân Philistine, đang bỏ chạy, tay còn cầm nắm tóc và chiếc kéo. Ở tiền cảnh, cuộc vật lộn lên đến đỉnh điểm. Một tên lính rụt rè bước vào, một tên ghì Samson xuống, một tên trói ông, và một tên đâm lưỡi dao vào mắt ông. Rembrandt không che giấu bạo lực, nhưng hãy để ý cách ông sắp xếp để mỗi nhân vật kể một giai đoạn khác nhau, trong khi bóng Delilah bỏ chạy ở hậu cảnh luôn nhắc ta về nguyên nhân của mọi chuyện.

Ý nghĩa và dụng ý

Rembrandt chọn cao trào của câu chuyện, chính khoảnh khắc bị làm mù, nhưng bức tranh vẫn cho người xem dựng lại cả chuỗi sự việc: tóc bị cắt, người anh hùng bị vật ngã, bị trói, rồi bị làm mù. Trong một hình ảnh, ta thấy cả nguyên nhân lẫn hậu quả. Trung tâm cảm xúc là khoảng cách giữa Delilah đang chạy trốn và Samson bị khuất phục vì sự phản bội của bà. Đây là bức tranh về niềm tin tan vỡ và sức mạnh mất đi, được kể không chút giảm nhẹ. Sự tàn bạo là một phần của sự trung thực: Rembrandt khiến ta cảm nhận sức nặng của khoảnh khắc thay vì ngắm nó từ khoảng cách an toàn.

Di sản

Bức tranh ra đời như một món quà có mục đích: Rembrandt gửi tặng Nhà Orange để chuộc lỗi vì loạt tranh Cuộc Khổ nạn mà ông còn nợ tiến triển quá chậm. Nguồn gốc thực tế ấy không khiến tác phẩm trở nên khiêm tốn. Tranh rất lớn, rộng hơn ba mét, và chọn một đề tài chưa họa sĩ nào thời đó dám thử. Hành trình về sau, từ Nhà Orange đến dinh Schönborn ở Vienna rồi năm 1905 tới Frankfurt, đã giữ tranh trong tay giới sưu tầm suốt nhiều thế kỷ. Ở Städel hôm nay, tranh vẫn đối diện khách xem bằng kích thước, cường độ và lòng can đảm của một họa sĩ không chịu ngoảnh mặt đi.