Bathsheba với lá thư của David

Nàng cầm lá thư của nhà vua và chẳng nhìn vào đâu cả. Rembrandt vẽ Bathsheba không như một cám dỗ, mà như một người phụ nữ bị giam trong một lựa chọn không lối thoát.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Rembrandt hoàn thành Bathsheba tắm, còn gọi là Bathsheba cầm thư của vua David, năm 1654. Ông mất nhiều năm: bức tranh được bắt đầu khoảng năm 1647 rồi được sửa và vẽ lại cho đến khi xong. Ảnh chụp X-quang cho thấy ở giai đoạn cuối ông đã hạ đầu Bathsheba xuống; ban đầu nàng như liếc ngang, tựa đang nhìn David. Lúc đầu không có lá thư trong tay nàng, và mặt toan có thể từng lớn hơn, theo khổ dọc, có lẽ chính Rembrandt đã cắt bớt để nhân vật thêm mạnh mẽ. Không rõ ông vẽ cho riêng mình hay theo đơn đặt hàng. Người mẫu theo truyền thống được cho là người bạn đời Hendrickje Stoffels, khi ấy khoảng 28 tuổi, dù nhà sử học Eric Jan Sluijter cho rằng gương mặt là một kiểu mẫu lý tưởng ông dùng suốt nhiều năm.

Điều nên ngắm kỹ

Bathsheba có kích thước như người thật, chiếm trọn một không gian nông, ngự trị mặt toan vuông 142 x 142 cm như chưa từng có trong phiên bản nào trước đó. Nền tối gợi màn đêm, một cây cột đồ sộ hé lộ kiến trúc lớn. Sau lưng nàng, lớp vải rủ màu nâu và đất son tỏa hơi ấm vàng óng, còn chiếc áo lót trắng được vẽ dày làm nổi bật thân thể. Hãy nhìn da thịt: những nét cọ rộng và điểm sáng mạnh khiến nó hiện diện đặc chắc, gần như chạm được. Bụng, bàn tay, bàn chân được quan sát chứ không lý tưởng hóa. Dưới chân, một người hầu đang lau chân cho nàng. Rồi tìm lá thư trong tay phải, và ánh mắt dịu xuống, hướng mơ hồ về người hầu nhưng chẳng dừng ở đâu, chìm trong suy tư.

Ý nghĩa và dụng ý

Câu chuyện đến từ sách 2 Samuel chương 11: vua David thấy Bathsheba tắm, cho gọi nàng đến, rồi sau đó đẩy chồng nàng là Uriah vào cõi chết. Các họa sĩ trước đó, kể cả chính Rembrandt năm 1643, vẽ nàng ngoài trời cùng các thị nữ và một David nhỏ xa xa. Ở đây ông loại bỏ David và gần hết chi tiết kể chuyện, chỉ giữ lá thư và người hầu. Người xem thế chỗ David làm kẻ nhìn trộm. Nhưng bức tranh không chỉ gợi tình. Lá thư, vốn không có trong Kinh Thánh, đặt nàng trước lựa chọn giữa chung thủy với chồng và phục tùng nhà vua, và nét mặt nàng gợi sự cam chịu cùng cả bi kịch sắp tới. Kenneth Clark viết rằng việc chấp nhận thân thể không hoàn hảo đã trao cho nàng đặc ân của một linh hồn.

Di sản

Bức tranh treo tại Louvre, là một trong 583 tác phẩm do bác sĩ Louis La Caze hiến tặng năm 1869. Kenneth Clark gọi đây là bức tranh khỏa thân vĩ đại nhất của Rembrandt, và sự thấu hiểu thế giằng co đạo đức của Bathsheba từng được mô tả là một trong những thành tựu lớn của hội họa phương Tây. Ảnh hưởng của nó đến ngay: cùng năm ấy, học trò cũ của Rembrandt là Willem Drost vẽ bức Bathsheba cầm thư của David, nay cũng ở Louvre. Bức tranh vẫn khơi gợi nghiên cứu, từ tranh luận về người mẫu đến các nhà y học suy đoán về hình dạng bầu ngực trái của nàng. Trên hết, nó hiếm có trong nghệ thuật: một bức khỏa thân nơi thân thể không tách rời tâm trí đang suy tư bên trong.

Có thể bạn chưa biết

Ảnh X-quang cho thấy Rembrandt đã hạ đầu Bathsheba xuống ở giai đoạn cuối.
Lá thư trong tay nàng không có trong bố cục ban đầu.
Tranh vào Louvre năm 1869 cùng bộ hiến tặng 583 tác phẩm của La Caze.
Willem Drost vẽ bức Bathsheba cầm thư của David của riêng mình ngay trong năm đó.

Wikipedia · Wikidata