Pallas Athena

Một nhân vật mặc giáp đen quay nghiêng, những lọn tóc dài buông từ chiếc mũ trụ cắm lông, một tấm khiên tròn lớn bên tay. Đó là nữ thần Athena, Alexander Đại đế, hay con trai Rembrandt trong bộ hóa trang? Giới học giả vẫn chưa thống nhất.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Wikipedia ghi niên đại bức tranh vừa là khoảng năm 1657, vừa nói chung là khoảng 1655, với một số học giả xếp vào cuối thập niên 1650; Wikidata ghi 1655. Nguồn gốc tranh không rõ. Một bản in hình Pallas Athena trong đoàn diễu hành đám cưới năm 1659, của nữ bá tước Henriette Catherine xứ Nassau và John George II xứ Anhalt-Dessau, có tư thế và trang phục rất giống. Vai nữ thần khi ấy do Titus, con trai Rembrandt, đảm nhận, nên có giả thuyết rằng Rembrandt vẽ dựa trên Titus và Titus có thể đã làm mẫu. Hình tượng có thể bắt nguồn từ loạt tranh khắc các vị thần Hy Lạp năm 1646 của Wenceslaus Hollar.

Điều nên ngắm kỹ

Rembrandt vẽ một bức bán thân nhìn nghiêng. Nhân vật mặc giáp đen, đội mũ trụ kiểu Macedonia cắm lông đỏ, khoác áo choàng đỏ quanh cổ, tay phải đeo găng cầm giáo, tay trái giữ tấm khiên tròn lớn. Hãy tìm các manh mối: tấm khiên mang đầu Medusa, dấu hiệu của aegis, khiên của Athena, và chiếc mũ trụ có hình con cú, biểu tượng của bà. Phần dưới và phần bên trái của tấm vải đã bị cắt đi, nên bố cục ta thấy hôm nay từng lớn hơn.

Ý nghĩa và dụng ý

Chủ đề của tranh từ lâu đã gây tranh luận. John Smith thấy một chiến binh theo kiểu Alexander Đại đế; Somov gọi là Pallas Athena, Hofstede de Groot gọi là Minerva, còn Rosenberg và Valentiner gọi là thần Mars. Từ thập niên 1960, nhiều người cho rằng đây là bức Alexander đã mất mà Rembrandt vẽ cho nhà sưu tập Sicily Antonio Ruffo, vì Alexander và Athena thường bị nhầm lẫn. Nhưng tranh của Ruffo vẫn ở Messina năm 1783, trong khi bức này đã ở một bộ sưu tập tại Paris năm 1780, điều đi ngược giả thuyết ấy. Một ý kiến gần đây gắn tranh với một bức Venus ở Louvre và một bức Juno ở Bảo tàng Hammer thành bộ ba, có lẽ được nhà buôn Herman Becker đặt vẽ.

Di sản

Chủ sở hữu đầu tiên được biết chắc là nhà sưu tập Pháp Bá tước Baudouin, người có bộ sưu tập được Nữ hoàng Ekaterina Đại đế mua năm 1780 hoặc 1781. Bà tặng tranh cho Alexander Lanskoy, và sau đó tranh về Bảo tàng Hermitage. Năm 1930, nhà nước Xô viết bán tranh qua Antikvariat cho Calouste Gulbenkian, và hiện tranh ở Bảo tàng Calouste Gulbenkian tại Lisbon. Quyền tác giả cũng bị đặt câu hỏi: từ năm 1991, một số học giả cho rằng đó là tranh của học trò, và năm 2006 Ernst van de Wetering đề xuất Rembrandt vẽ cùng một trợ lý trong xưởng, quan điểm nay được chấp nhận rộng rãi. Viện Lịch sử Nghệ thuật Hà Lan ghi tranh là của Rembrandt và xưởng của ông.