Jan Steen

1626-1679

Trong tiếng Hà Lan, một gia đình bừa bộn mà vui vẻ đến nay vẫn được gọi là nhà kiểu Jan Steen. Jan Steen phủ kín tranh bằng sự hài hước, màu sắc và cái nhìn sắc sảo về con người, và phía sau cảnh hỗn loạn vui nhộn ấy, ông thường gửi gắm một lời nhắc nhở nhẹ nhàng.

Xuất thân

Jan Havickszoon Steen sinh ở Leiden khoảng năm 1626, là con cả trong số tám người con hoặc hơn. Gia đình ông khá giả, theo Công giáo, làm nghề nấu bia và điều hành quán rượu Ngọn Kích Đỏ suốt hai thế hệ. Giống Rembrandt trước đó, ông học trường Latin rồi trở thành sinh viên ở Leiden. Không còn hồ sơ chính thức nào về việc học vẽ của ông, nhưng các nguồn đương thời nhắc tới ba người thầy: Nicolaes Knupfer, họa sĩ người Đức vẽ cảnh lịch sử ở Utrecht, Adriaen van Ostade, và Jan van Goyen, người sau này thành cha vợ ông. Ảnh hưởng của Knupfer hiện rõ trong bố cục và màu sắc của ông, còn những cảnh thôn quê của Isaac van Ostade ở Haarlem là một nguồn cảm hứng khác.

Cuộc đời và những bước ngoặt

Năm 1648, Steen cùng Gabriël Metsu lập phường hội họa sĩ Thánh Luca ở Leiden. Không lâu sau, ông làm phụ tá cho họa sĩ phong cảnh Jan van Goyen, sống trong nhà ông ở The Hague, và ngày 3 tháng 10 năm 1649 cưới con gái ông là Margriet; họ có tám người con. Từ năm 1654, ông điều hành xưởng bia De Slang ở Delft trong ba năm mà không mấy thành công. Sau đó ông sống ở Warmond rồi ở Haarlem từ 1660 đến 1670, cả hai giai đoạn đều rất sung sức. Sau khi Margriet mất năm 1669 và cha ông mất năm 1670, ông về lại Leiden. Khi thị trường tranh sụp đổ trong năm tai họa 1672, ông mở một quán rượu. Năm 1673 ông cưới Maria van Egmont, và năm 1674 làm chủ tịch phường hội. Ông được an táng ở nhà thờ Pieterskerk ngày 3 tháng 2 năm 1679.

Phong cách và kỹ thuật

Đời sống thường ngày là đề tài chính của Steen. Tranh ông nổi tiếng nhờ sự thấu hiểu tâm lý, óc hài hước và màu sắc dồi dào, và lối châm biếm của ông trêu chọc thói quen của giới trung lưu Hà Lan. Những cảnh như Lễ Thánh Nicholas sôi động đến mức hỗn loạn, nhưng những chi tiết tinh tế cho thấy ông muốn cảnh tỉnh người xem hơn là khuyến khích họ bắt chước, và nhiều bức tranh gợi tới các câu tục ngữ Hà Lan xưa. Ông không chỉ vẽ cảnh sinh hoạt: ông còn vẽ lịch sử, thần thoại, tôn giáo, chân dung, tĩnh vật và thiên nhiên, và chân dung trẻ em của ông rất nổi tiếng. Người ta ngưỡng mộ ông ở khả năng làm chủ ánh sáng và chi tiết, nhất là những tấm thảm Ba Tư và các loại vải vóc.

Giai thoại

Năm 1945, học giả Sturla Gudlaugsson chỉ ra rằng Steen chịu ảnh hưởng lớn từ sân khấu và từ các hội Hùng biện nghiệp dư; chính chú của Steen là thành viên hội ở Leiden. Nhiều phiên bản bức Bác sĩ đến thăm của ông kể một câu chuyện đơn giản: vị bác sĩ được mời tới khám cho một cô gái trẻ và phát hiện cô không ốm mà đang mang thai. Ông bác sĩ mặc quần áo theo thời trang năm 1570 chứ không phải 1670, còn cô gái mặc đúng mốt thời thượng nhất lúc bấy giờ. Gudlaugsson cho rằng đây là dấu hiệu vị bác sĩ thật ra là một diễn viên trong bộ trang phục sân khấu truyền thống. Steen thường dùng người nhà làm mẫu, và trong nhiều bức tự họa, ông không hề tỏ ra tự phụ.

Di sản

Steen vẽ rất nhiều, khoảng 800 bức, trong đó chừng 350 bức còn lại. Người đương thời quý tranh ông và ông được trả công khá hậu. Chỉ một học trò, Richard Brakenburgh, được ghi nhận, nhưng tranh ông đã truyền cảm hứng cho nhiều họa sĩ khác. Câu tục ngữ một gia đình kiểu Jan Steen giữ tên ông sống mãi trong lời ăn tiếng nói thường ngày của người Hà Lan, để chỉ mọi ngôi nhà bừa bộn mà vui tươi. Tranh ông thường được xem là bản ghi chân thực đời sống Hà Lan thế kỷ 17, nhưng cũng đầy những mơ mộng thôn dã và nét kịch tính sân khấu. Ngắm tranh ông hôm nay, ta cảm được cả tiếng cười lẫn sự ấm áp mà ông tìm thấy ở những con người bình thường.

Có thể bạn chưa biết

Wikipedia

hội họa Hà Lan thời hoàng kim

Họa sĩ liên quan

Rembrandt van Rijn · Johannes Vermeer · Frans Hals · Jacob van Ruisdael · Pieter de Hooch

Tranh của Jan Steen