Moise cầm bảng Luật pháp

Rembrandt không chọn khoảnh khắc đổ vỡ mà chọn hơi thở ngay trước đó: Moise nâng hai phiến đá khắc Mười Điều Răn, sắp sửa buông tay.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Rembrandt vẽ bức tranh này năm 1659, trong những năm khó khăn nhất đời ông. Tháng Bảy năm 1656, ông tuyên bố mất khả năng thanh toán; tháng Mười Một năm 1657, tranh, bản khắc, bản vẽ và bộ sưu tập của ông bị bán đấu giá với kết quả đáng thất vọng; đến tháng Hai năm 1658, ngôi nhà đã bị bán và gia đình dọn đến chỗ ở khiêm tốn hơn trên phố Rozengracht. Bên ông có người bạn đời Hendrickje Stoffels và con trai Titus, hai người năm 1660 lập một cơ sở buôn tranh để ông có thể tiếp tục làm việc. Các nguồn viết rất ít về việc bức tranh này ra đời thế nào, và đoán mò thì không nên. Điều ta biết là nó được vẽ khi thế giới của ông đang dần bị tước đi.

Điều nên ngắm kỹ

Bức tranh lớn, 168,5 nhân 136,5 xăng-ti-mét, nên vị tiên tri đối diện ta gần bằng kích thước người thật. Các nguồn mô tả đề tài thật giản dị: Moise sắp đập vỡ hai phiến đá nguyên thủy khắc Mười Điều Răn. Hãy xem Rembrandt dồn toàn bộ kịch tính vào một nhân vật duy nhất và sức nặng của phiến đá trên tay. Không có đám đông làm xao nhãng, không có khung cảnh rườm rà, chỉ có con người và những phiến đá. Các nguồn dùng ở đây không mô tả chi tiết màu sắc hay nét cọ, nên hãy tự mình chậm rãi ngắm bề mặt tranh: để ý ánh sáng rơi vào đâu, lớp sơn dày lên ở chỗ nào, và cách hai phiến đá cùng dòng chữ khắc trở thành tâm điểm thật sự.

Ý nghĩa và dụng ý

Theo Kinh Thánh, Moise từ trên núi đi xuống mang theo hai bảng Luật pháp, và khi thấy dân chúng thờ thần tượng, ông đập vỡ chúng. Lựa chọn của Rembrandt thật đáng suy ngẫm: thay vì vẽ đá vỡ tung, ông vẽ khoảnh khắc ngay trước đó, khi quyết định vẫn còn treo lơ lửng trong tay Moise. Chính quãng ngưng ấy tạo nên sức căng của bức tranh. Đó là giây phút giận dữ, nhưng cũng là đau buồn và trách nhiệm, khoảnh khắc một giao ước bị phá vỡ. Các nguồn không ghi lại ý định của chính Rembrandt, nên mọi cách đọc xa hơn đều là diễn giải. Dẫu vậy, khó lòng không cảm thấy sức nặng của mất mát trong hình ảnh do một người vừa chứng kiến mọi thứ mình có bị đem bán vẽ nên.

Di sản

Bức tranh nay được treo ở Gemäldegalerie tại Berlin, trong bộ sưu tập hội họa Thời kỳ Hoàng kim Hà Lan. Tên tranh có nhiều dạng, Moise đập vỡ hay Moise bẻ gãy bảng Luật pháp, nhưng đề tài vẫn là một. Tác phẩm thuộc giai đoạn cuối của Rembrandt, khi dù đã khánh kiệt, ông vẫn nhận đặt hàng và tạo ra những kiệt tác như Các viên chức hội thợ dệt năm 1662. Với người xem, sức mạnh của nó nằm ở sự trực diện: một nhân vật, một quyết định, bị giữ lại trong lơ lửng. Bức tranh nhắc ta rằng một số hình ảnh tôn giáo sâu sắc nhất thế kỷ 17 được vẽ bởi một nghệ sĩ đang đi qua tai họa riêng, và ông đã chọn vẽ không phải tiếng vỡ mà là khoảnh khắc lựa chọn.

Có thể bạn chưa biết

Tranh vẽ năm 1659, kích thước 168,5 × 136,5 cm.
Tranh thể hiện Moise sắp đập vỡ hai bảng đá nguyên thủy khắc Mười Điều Răn.
Tác phẩm hiện ở Gemäldegalerie, Berlin.
Bức tranh ra đời không lâu sau khi Rembrandt mất khả năng thanh toán năm 1656 và ngôi nhà bị bán.

Wikipedia · Wikipedia · Wikidata