Jacob van Ruisdael

1628-1682

Jacob van Ruisdael thường được xem là họa sĩ phong cảnh xuất sắc nhất Thời kỳ Hoàng kim Hà Lan. Đồi cát, rừng cây, thác nước và những bầu trời mênh mông đầy mây đã làm nên tên tuổi ông, và bức cối xay gió của ông đến nay vẫn thuộc hàng được yêu thích nhất ở Rijksmuseum.

Xuất thân

Jacob Isaackszoon van Ruisdael sinh ở Haarlem năm 1628 hoặc 1629 trong một gia đình họa sĩ phong cảnh. Ông nội ông, người thợ mộc Jacob de Goyer, quê ở Blaricum, nơi có một lâu đài nay đã mất mang tên Ruisdael; khi de Goyer chuyển tới Naarden, ba người con trai lấy tên ấy, có lẽ để chỉ quê gốc. Hai người trở thành họa sĩ: cha của Jacob là Isaack và người chú nổi tiếng Salomon van Ruysdael. Jacob luôn viết tên mình với chữ i. Không rõ mẹ ông là người vợ đầu không rõ tên của Isaack hay người vợ thứ hai, Maycken Cornelisdochter. Thầy dạy ông cũng không được biết; không có bằng chứng ông học cha hay chú, nhưng các họa sĩ Haarlem như Cornelis Vroom và Allart van Everdingen rõ ràng đã ảnh hưởng tới ông.

Cuộc đời và những bước ngoặt

Năm sớm nhất ghi trên tranh và bản khắc của Ruisdael là 1646, và hai năm sau ông gia nhập phường hội Thánh Luca ở Haarlem. Khoảng năm 1657, ông chuyển tới Amsterdam, một thành phố thịnh vượng với thị trường lớn hơn, và sống, làm việc ở đó đến cuối đời. Ông đi lại tương đối ít: tới Blaricum, Egmond aan Zee và Rhenen trong những năm 1640, tới Bentheim và Steinfurt bên Đức cùng Nicolaes Berchem năm 1650, và có thể sang Đức lần nữa năm 1661. Ông không lấy vợ; người viết tiểu sử đầu tiên của ông, Arnold Houbraken, nói đó là để chăm sóc người cha già. Ông mất ở Amsterdam ngày 10 tháng 3 năm 1682 và được an táng trong nhà thờ Thánh Bavo ở Haarlem.

Phong cách và kỹ thuật

Những tác phẩm đầu tiên ở Haarlem của Ruisdael có đề tài giản dị và quan sát thiên nhiên kiên nhẫn: đồi cát, rừng cây và ánh sáng biến đổi. Nhờ dùng lớp sơn dày hơn những người đi trước, ông khiến tán lá trở nên căng tràn sức sống, và cây trong tranh ông là những cây đầu tiên mà các nhà thực vật học ngày nay nhận ra rõ loại. Sau chuyến đi Đức, phong cảnh của ông mang vẻ hùng tráng hơn, với hình khối lớn hơn. Ông vẽ lâu đài Bentheim khoảng một chục lần, nâng ngọn đồi thấp của nó thành một ngọn núi phủ rừng, và là họa sĩ đầu tiên lấy cối xay nước làm đề tài chính. Về sau ông vẽ thêm toàn cảnh thành phố và biển, bầu trời thường chiếm hai phần ba tấm vải. Trong mười ba đề tài phong cảnh mà một học giả xác định trong hội họa Hà Lan, tranh ông có đủ cả, chỉ trừ hai.

Giai thoại

Ruisdael vẽ hơn 150 cảnh thác nước Bắc Âu, vậy mà không có ghi chép nào cho thấy ông từng tới Bắc Âu; chúng dựa trên tranh có trước, nhất là của van Everdingen, và chẳng bao lâu đã vượt hẳn. Houbraken viết rằng ông học y và làm phẫu thuật, và tên Jacobus Ruijsdael bị gạch đi có xuất hiện trong danh sách bác sĩ Amsterdam, nhưng nhiều nhà sử học cho rằng đó là người anh họ, và bằng chứng chưa ngã ngũ. Giai thoại ông chết nghèo trong nhà tế bần ở Haarlem đã bị bác bỏ: người chết ở đó là anh họ ông, Jacob Salomonszoon. Thực ra ông sống khá sung túc, và tranh ông có giá khoảng gấp đôi mức trung bình thời ấy.

Di sản

Tranh Ruisdael được ưa chuộng ngay khi ông còn sống, và ngày nay Phòng tranh Quốc gia London, Rijksmuseum và Hermitage giữ những bộ sưu tập lớn nhất. Ông định hình hội họa phong cảnh khắp thế giới, từ các họa sĩ Lãng mạn Anh tới trường phái Barbizon ở Pháp và trường phái sông Hudson ở Mỹ. Bức Cối xay gió ở Wijk bij Duurstede năm 1670, quy tụ đất thấp, mặt nước và bầu trời rộng quanh một cối xay gió duy nhất, đứng thứ ba về doanh số bưu thiếp ở Rijksmuseum, chỉ sau Đội tuần đêm và Quang cảnh Delft. Học trò duy nhất được ghi nhận của ông, Meindert Hobbema, cũng trở thành một họa sĩ phong cảnh giỏi. Trong bầu trời và hàng cây của ông, ta vẫn cảm được thời tiết đang chuyển động trên miền đất Hà Lan.

Có thể bạn chưa biết

Wikipedia

hội họa Hà Lan thời hoàng kim

Họa sĩ liên quan

Rembrandt van Rijn · Johannes Vermeer · Jan Steen · Frans Hals · Pieter de Hooch

Tranh của Jacob van Ruisdael