Tiziano Vecelli

1488-1576

Titian rời vùng núi Cadore xuống Venice từ thuở nhỏ và trở thành, theo lời một người đương thời, mặt trời giữa những vì sao nhỏ. Suốt khoảng sáu mươi năm là bậc thầy không ai sánh của hội họa Venice, ông đã thay đổi cách các họa sĩ khắp nơi dùng màu.

Xuất thân

Tiziano Vecellio sinh ở Pieve di Cadore, gần Belluno, một vùng núi thuộc quyền Venice. Ngày sinh của ông không chắc chắn. Khi đã già, ông viết cho vua Philip II của Tây Ban Nha rằng mình sinh năm 1474, điều có vẻ rất khó tin; những người viết khác thời ông cuối đời đưa ra các mốc từ 1473 đến sau 1482, còn đa số học giả hiện đại nghiêng về khoảng 1488 đến 1490. Ông là con của Gregorio Vecellio, một người lính chủ yếu buôn gỗ và quản lý mỏ, và vợ là Lucia, người mà ta biết rất ít. Gia đình ông có nền nếp; ông nội Conte là một công chứng viên có tiếng. Theo Ludovico Dolce, người quen biết ông, cậu bé được gửi tới Venice năm chín tuổi cùng anh Francesco để sống với một người chú.

Cuộc đời và những bước ngoặt

Dolce kể Titian có bốn người thầy: Sebastiano Zuccato, Gentile Bellini, Giovanni Bellini và Giorgione, còn Vasari nói ông học Giovanni Bellini đầu tiên. Không có tài liệu nào xác nhận lời kể nào. Khoảng năm 1509, ông vẽ một mặt tiền của tòa Fondaco dei Tedeschi bên cạnh Giorgione, và nhiều nhà phê bình thấy phần của ông ấn tượng hơn. Sau khi Giorgione mất năm 1510 và Giovanni Bellini mất năm 1516, Titian không còn đối thủ ở Venice. Năm 1513, ông xin Hội đồng Mười một đơn đặt hàng của nhà nước cùng một chức môi giới; chức ấy được cấp, bị rút lại và cuối cùng được trao năm 1523, khiến ông gần như thành họa sĩ chính thức của nền cộng hòa. Khách hàng của ông mở rộng từ Venice tới các vương hầu miền bắc Ý, nhà Habsburg và Tòa thánh. Ông mất ngày 27 tháng 8 năm 1576.

Phong cách và kỹ thuật

Titian là một trong những họa sĩ Ý đa tài nhất, giỏi như nhau ở chân dung, phong cảnh nền, đề tài thần thoại và tôn giáo. Phương pháp của ông, nhất là cách dùng màu, ảnh hưởng sâu sắc tới cuối thời Phục hưng Ý và nhiều thế hệ nghệ sĩ phương Tây về sau. Cùng Giorgione, ông được xem là người sáng lập trường phái Venice. Phong cách ông thay đổi mạnh mẽ trong cuộc đời dài, nhưng niềm say mê màu sắc thì theo ông suốt đời; tranh thời chín muồi bớt đi sắc rực rỡ của tuổi trẻ, nhưng đáng kinh ngạc ở nét cọ phóng khoáng và sắc độ tinh tế. Bức Đức Mẹ Lên trời, hoàn thành năm 1516 cho nhà thờ Frari, hợp nhất các tông đồ dưới đất, Đức Mẹ bay lên và Đức Chúa Cha trên trời thành một chỉnh thể, với quy mô hiếm thấy ở Ý.

Giai thoại

Người đàn ông với tay áo chần bông, một bức chân dung thời đầu, từng lâu được cho là vẽ nhà thơ Ariosto nhưng nay được tin là vẽ Gerolamo Barbarigo. Rembrandt thấy nó ở một cuộc đấu giá và phác lại, và nó gợi cảm hứng cho các bức chân dung tự họa năm 1639 và 1640 của ông. Việc phân biệt tranh thời đầu của Titian với tranh Giorgione đến nay vẫn còn tranh cãi, và trong thế kỷ 20 nhiều tác phẩm đã được chuyển từ Giorgione sang Titian, hiếm khi theo chiều ngược lại. Bức Cuộc ám sát Thánh Phêrô Tử đạo, một tác phẩm kịch tính như báo trước Baroque, bị lửa thiêu rụi năm 1867 và chỉ còn qua các bản sao. Những tranh thần thoại ông vẽ cho Alfonso d'Este, trong đó có Bacchus và Ariadne, được nói là bị bắt chước nhiều lần nhưng chưa ai vượt qua, kể cả Rubens.

Di sản

Năm 1590, họa sĩ và nhà lý luận Giovanni Paolo Lomazzo gọi Titian là mặt trời giữa những vì sao nhỏ, không chỉ trong giới họa sĩ Ý mà giữa mọi họa sĩ trên thế giới. Suốt sáu mươi năm, ông là bậc thầy không ai sánh của hội họa Venice, và sự nghiệp của ông thành công ngay từ đầu. Bức Đức Mẹ Lên trời vẫn ở đúng nơi nó được làm ra để chiêm ngưỡng, trên bàn thờ chính nhà thờ Frari, tấm ván lớn nhất ông từng vẽ. Lối xử lý sơn tự do, giàu biểu cảm những năm cuối đời của ông đã mở đường cho nhiều họa sĩ về sau, từ Rubens tới Rembrandt, cả hai đều từng nghiền ngẫm tranh ông. Đứng trước một bức tranh của ông là cảm nhận được chính màu sắc có thể mang hơi ấm, kịch tính và sự sống.

Có thể bạn chưa biết

Wikipedia

trường phái Venice · Thượng Phục Hưng · trường phái kiểu cách

Họa sĩ liên quan

Tintoretto · Paolo Veronese

Tranh của Tiziano Vecelli