Portrait of Isabella d'Este

Một thiếu phụ trong áo đen viền lông nhìn thẳng ra với đôi mắt xám xanh và dáng ngồi cứng cỏi, uy quyền. Bà thường được gọi là Isabella d'Este, nhưng người phụ nữ Titian vẽ vào thập niên 1530 có thể hoàn toàn không phải bà, và chính bí ẩn đó làm bức tranh cuốn hút.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Isabella d'Este, Hầu tước phu nhân xứ Mantua, là một trong những phụ nữ quan trọng nhất về văn hóa và chính trị thời Phục hưng Ý, một nhà sưu tập và bảo trợ nghệ thuật. Thư từ ghi lại rằng năm 1534 Titian được nhờ vẽ bà, khi ấy khoảng sáu mươi tuổi, dựa trên một bức chân dung năm 1511 của Francesco Francia nay đã mất, vốn cũng được vẽ khi bà không ngồi mẫu. Năm 1536 bà nói về bức tranh rằng bà ngờ rằng mình từng đẹp đến thế ở độ tuổi được vẽ. Bức chân dung bà mặc đỏ trước đó của Titian, nay chỉ còn qua bản chép của Rubens, có lẽ đã không làm bà hài lòng.

Điều nên ngắm kỹ

Bà ngồi trên ghế có tay vịn trước nền tối, nghiêng ba phần tư, nhìn hơi sang trái. Hãy để ý mái tóc xoăn vàng nhạt, đôi mắt xám nhạt hiếm gặp, hàng lông mày phẳng và chiếc mũi hếch, những nét không hợp với chuẩn đẹp thời ấy. Bà đội mũ balzo, tay áo xanh lá có hoa văn, áo vàng, khoác lông thú có lẽ là lông linh miêu, đeo khuyên tai ngọc trai lớn. Gương mặt mềm mại tương phản với thân người thẳng cứng, tạo vẻ uy nghiêm. Tấm toan đã bị cắt bớt hai bên.

Ý nghĩa và dụng ý

Bức tranh nhấn mạnh địa vị cao, cá tính mạnh, trí tuệ và tuổi trẻ. Thế nhưng danh tính nhân vật vẫn bị tranh cãi. Trong bản kiểm kê năm 1659 của Đại công tước Leopold Wilhelm, tranh được ghi là Catherine Cornaro, Nữ hoàng Síp. Cái tên Isabella đến từ dòng chữ trên một bản khắc về sau, viết ở Amsterdam nhiều thế hệ sau đó. Thập niên 1930, Wilhelm Suida và Leandro Ozzola bác bỏ cái tên này. Giới nghiên cứu chỉ ra sự thiếu giống và thiếu lý tưởng hóa, và nhắc đến Margherita Paleologa, người cũng đặt Titian vẽ năm 1531, có nét tương đồng.

Di sản

Các chuyên gia chỉ thống nhất về họa sĩ và niên đại. Dù vậy, một triển lãm năm 1994 ở Vienna vẫn giới thiệu tranh là chân dung rõ ràng của Isabella, còn một bài điểm triển lãm hỏi ngược lại vì sao Titian lại dùng tấm toan thô như vậy cho một cuộc làm đẹp như thế. Tranh có lẽ đi từ bộ sưu tập Gonzaga ở Mantua sang Đại công tước Leopold Wilhelm, và nay ở Bảo tàng Kunsthistorisches tại Vienna. Tranh vẫn được lưu truyền rộng rãi như chân dung nổi tiếng nhất của Isabella d'Este, có lẽ vì đây là bản gốc của Titian, dù sự thật về người mẫu ra sao.