Venus of Urbino

Một thiếu phụ nằm nghiêng trên tấm khăn trắng, bình thản nhìn thẳng về phía ta. Gần năm thế kỷ nay, người ta vẫn tranh luận nàng là ai và Titian muốn nói gì qua nàng.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Câu chuyện bắt đầu ở Venice đầu thập niên 1530. Titian khi ấy làm việc cho vị hồng y trẻ Ippolito de' Medici, và ngày 20 tháng 12 năm 1534 ông viết rằng mình đang vẽ một người phụ nữ cho ngài. Ippolito qua đời tháng 8 năm 1535, có lẽ chưa từng thấy bức tranh, nên nó nằm lại xưởng vẽ. Tháng 1 năm 1538, Guidobaldo II della Rovere, con trai Công tước Urbino, đến ngồi cho Titian vẽ chân dung và tha thiết muốn mua tác phẩm. Trong thư, chàng chỉ gọi nó là "người phụ nữ khỏa thân". Cuối năm đó chàng kế vị công quốc, và bức tranh mang tên Urbino từ đấy. Các nguồn không thống nhất về niên đại: có thể bắt đầu từ 1532 hoặc 1534, bán năm 1538, cũng là năm Wikidata ghi.

Điều nên ngắm kỹ

Người phụ nữ nằm trên trường kỷ trong một nội thất cung điện sang trọng, khung cảnh được xem là hiếm có, thậm chí duy nhất, trong tranh Titian. Tư thế bắt nguồn từ bức Venus ở Dresden khoảng 1510-11, vốn được gán cho Giorgione, nhưng Titian đưa nữ thần vào trong nhà và cho nàng nhìn thẳng người xem. Tay phải nàng cầm bó hoa hồng nhỏ, tay trái đặt hờ trên lòng. Dưới chân, chú chó nhỏ nằm ngủ, thường được hiểu là biểu tượng của lòng chung thủy. Phía sau, hai người hầu đang lục tìm trong chiếc rương cassone đựng quần áo. Hãy để mắt đi từ ánh nhìn điềm tĩnh, dọc thân hình sáng nhạt, đến cảnh sinh hoạt yên ả ấy.

Ý nghĩa và dụng ý

Giới sử học nghệ thuật đều thừa nhận sức gợi cảm mạnh mẽ của bức tranh, nhưng chia rẽ về ý nghĩa. Một nhóm cho đây là chân dung một kỹ nữ Venice, có thể là Angela Zaffetta, người quen của Titian và Aretino. Nhóm khác xem đây là bức tranh tôn vinh hôn nhân: chiếc rương có thể chứa của hồi môn cô dâu, và Rona Goffen gắn cử chỉ của nàng với quan niệm thời Phục Hưng về việc thụ thai. Một chú chó giống hệt xuất hiện trong chân dung mẹ công tước, như dấu hiệu của nhà della Rovere. Józef Grabski còn đề xuất đây là ẩn dụ về nữ thi sĩ Vittoria Colonna. Ngược lại, Charles Hope chỉ thấy một người phụ nữ đẹp trên giường, không ẩn ý.

Di sản

Năm 1624, triều đình della Rovere dời về Pesaro và bức tranh được treo ở Villa Imperiale. Năm 1633 nó về tay nhà Medici khi Vittoria della Rovere kết hôn với Ferdinando II de' Medici, rồi vào Uffizi năm 1736 và ở đó đến nay. Danh tiếng của nó hiện rõ trong bức tranh phòng Tribuna của Johan Zoffany thập niên 1770, nơi nó được đặt nổi bật phía trước. Không phải ai cũng ngưỡng mộ: năm 1880 Mark Twain chế giễu nó, phần nào để châm biếm đạo đức kiểu Victoria. Quan trọng hơn cả, nó góp phần khơi nguồn cho Olympia năm 1863 của Édouard Manet, nơi một người mẫu Paris thay chỗ nữ thần.

Có thể bạn chưa biết

Ngày 20/12/1534, Titian viết rằng ông đang vẽ một người phụ nữ cho Hồng y Ippolito de' Medici.
Guidobaldo II della Rovere mua tranh năm 1538 và gọi nó là "người phụ nữ khỏa thân".
Bức tranh ở Phòng trưng bày Uffizi, Florence từ năm 1736.
Đây là một nguồn cảm hứng cho Olympia (1863) của Manet.

Wikipedia · Wikidata