Equestrian Portrait of Charles V

Một vị hoàng đế trong bộ giáp sáng loáng phi ngựa ra khỏi cánh rừng tối, tiến vào phong cảnh bình minh, tay cầm ngọn giáo. Không thấy chiến trận nào, chỉ có một người chiến thắng điềm tĩnh, trầm tư, và bầu trời vàng xanh.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Titian vẽ tấm toan này từ tháng Tư đến tháng Chín năm 1548 tại triều đình ở Augsburg, để tôn vinh Charles V, Hoàng đế La Mã Thần thánh, sau chiến thắng trước quân Tin Lành ở trận Mühlberg tháng Tư năm 1547. Người đặt tranh là em gái hoàng đế, Mary xứ Áo, Hoàng hậu Hungary, còn chính Charles chỉ định cách ông muốn được khắc họa. Titian hiểu rõ Charles; ông được ở một căn hộ gần phòng hoàng đế, và tình bạn của họ khiến các cận thần không yên. Trong cùng chuyến ấy, ông vẽ thêm một chân dung Charles ngồi trong trang phục thường. Tấm toan đồ sộ, 335 x 283 cm, ở trong sưu tập hoàng gia Tây Ban Nha cho tới khi về Bảo tàng Prado năm 1827.

Điều nên ngắm kỹ

Titian vẽ con ngựa, tấm phủ lưng ngựa và bộ giáp của người cưỡi theo đúng những thứ đã dùng trong trận đánh; giáp và yên cương vẫn còn tại Kho Vũ khí Hoàng gia ở Madrid. Hãy nhìn con ngựa: thay vì giơ một chân trước theo lối truyền thống, nó hơi chồm lên hoặc lao vào nước kiệu, chỉ hai chân sau chạm đất, còn Charles cầm cương nhẹ nhàng. Bộ giáp được vẽ với chủ nghĩa hiện thực thời kỳ đầu của Titian, còn cây cối, phong cảnh và bầu trời dựng bằng những mảng màu rộng và nét cọ mạnh. Rồi những sắc đỏ: trên mũ giáp, dải băng, viền ngựa. Titian đã cho mang nửa cân màu đỏ cánh kiến từ Venice tới để có chúng.

Ý nghĩa và dụng ý

Nguồn tư liệu mô tả một sự căng thẳng giữa tuổi tác, sự yếu ớt của Charles và tiếng tăm của ông như một nhà lãnh đạo mạnh mẽ. Ông mắc bệnh gút và thực tế được khiêng tới trận bằng cáng. Vậy mà ở đây ông ngồi thẳng trên lưng ngựa, ánh mắt xa xăm mà cứng cỏi. Hugh Trevor-Roper viết rằng ông không hân hoan vì chiến thắng mà điềm đạm, tự chủ, trầm tư và thanh thản. Ngọn giáo ám chỉ Thánh George, hình mẫu hiệp sĩ thánh, còn sắc đỏ tượng trưng cho đức tin Công giáo trong các cuộc chiến thời ấy. Charles bước ra từ rừng tối, có thể vọng lại bản khắc Hiệp sĩ, Thần Chết và Quỷ dữ của Dürer, vào phong cảnh u hoài dưới bầu trời rực cháy mà đầy bóng tối.

Di sản

Titian dựa vào những nguồn như tượng cưỡi ngựa La Mã của Marcus Aurelius và tranh khắc kỵ mã của Hans Burgkmair, rồi tái tạo thành một điều hoàn toàn mới. Bầu trời được coi là đẹp nhất của ông, được mô tả như ánh vàng giao tranh với những đám mây xanh chết chóc, trên phong cảnh gợi cả không gian bao la lẫn phong cảnh nội tâm của tâm hồn. Nhiều chân dung kỵ mã của các vua chúa về sau mang ơn hình ảnh này. Bức Chân dung Charles I trên lưng ngựa của Anthony van Dyck hấp thụ nhiều lý tưởng của nó, còn bức chân dung Công tước Wellington cưỡi ngựa của Goya đi theo hướng ngược lại: một kỵ sĩ nhỏ bé, cô độc, gần như bị phong cảnh và bầu trời nuốt chửng.