Tintoretto

1518-1594

Tintoretto, cậu bé con nhà thợ nhuộm ở Venice, vẽ nhanh và táo bạo đến mức người ta gọi ông là il Furioso, kẻ cuồng nhiệt. Trên cửa xưởng vẽ, ông ghi giấc mơ của mình: nét vẽ của Michelangelo và màu sắc của Titian.

Xuất thân

Jacopo Robusti sinh tại Venice vào cuối tháng 9 hoặc đầu tháng 10 năm 1518. Cha ông, Battista, là thợ nhuộm, tiếng Ý gọi là tintore, nên con trai được gọi là Tintoretto, chú thợ nhuộm nhỏ. Ông có ít nhất một người em trai tên Domenico, dù một ghi chép không đáng tin ở thế kỷ mười bảy nói ông có tới hai mươi hai anh chị em. Gia đình được cho là gốc ở Brescia, trong khi các nghiên cứu cũ lại cho là Lucca. Việc học vẽ của ông hầu như không rõ. Các nhà viết tiểu sử đầu tiên kể lần học việc chính thức duy nhất của ông là ở xưởng Titian, và Titian giận dữ đuổi ông đi chỉ sau vài ngày, theo Carlo Ridolfi là vì ghen tị với một học trò quá triển vọng, còn theo Marco Boschini là vì hai người không hợp tính. Tintoretto không tìm thầy nào khác nữa. Ông làm cùng thợ vẽ đồ gỗ, học giải phẫu qua người mẫu sống và mổ xác, sưu tầm tượng thạch cao và tranh in, vẽ mô hình tượng Michelangelo từ mọi góc, thường làm việc cả đêm lẫn ngày.

Cuộc đời và những bước ngoặt

Thuở đầu, Tintoretto thường làm gần như không công để giành việc, như khi giúp người bạn trẻ Andrea Schiavone vẽ tranh tường. Cơ hội lớn đến năm 1548 với bức Phép lạ của người nô lệ cho Scuola di San Marco, một thành công vang dội mang lại nhiều đơn đặt hàng. Khi Paolo Veronese tới Venice năm 1551 và bắt đầu giành những đơn danh giá, Tintoretto đề nghị nhà thờ giáo xứ của mình, Madonna dell'Orto, vẽ hai bức tranh khổng lồ chỉ lấy đủ chi phí, Thờ bò vàng và Phán xét cuối cùng, cao khoảng 14,5 mét. Khoảng năm 1560 ông cưới Faustina de Vescovi, con gái một nhà quý tộc Venice. Từ năm 1564 ông làm việc hàng chục năm ở Scuola Grande di San Rocco, đồng thời vẽ nhiều tranh ở Cung điện Tổng trấn, làm lại từ đầu sau trận hỏa hoạn năm 1577. Khi Veronese mất năm 1588 trước lúc bắt tay vào bức Thiên đường khổng lồ cho cung điện, việc này chuyển sang Tintoretto. Ông mất ngày 31 tháng 5 năm 1594.

Phong cách và kỹ thuật

Người đương thời vừa ngưỡng mộ vừa chê trách tốc độ và nét cọ táo bạo chưa từng có của Tintoretto. Tranh ông mang tinh thần trường phái Kiểu cách, với những thân hình cơ bắp, cử chỉ kịch tính và phối cảnh liều lĩnh. Trong Phép lạ của người nô lệ, câu chuyện hóa thành sân khấu, màu sắc lạ và nét vẽ đầy sinh lực. Với những bức treo trên tường bên của nhà nguyện, ông đặt phối cảnh lệch tâm để ảo giác chiều sâu vẫn đúng với giáo dân nhìn từ góc nghiêng. Bức Đức Mẹ dâng mình trong Đền thờ thay sự cân bằng cổ điển của Titian bằng một vở kịch thị giác bất ngờ, các nhân vật xếp trên cầu thang lùi xa. Lối vẽ nhanh gọi là prestezza, cùng các trợ lý, giúp ông vẽ cho nhà nước Venice nhiều tranh hơn bất kỳ đối thủ nào. Năm mươi hai bức ở San Rocco được tả như những bản phác lớn đầy gợi mở, điêu luyện mà không cố chính xác tỉ mỉ, để ngắm trong ánh sáng chạng vạng.

Giai thoại

Năm 1564, Scuola di San Rocco mời bốn họa sĩ, Tintoretto, Zuccaro, Salviati và Veronese, nộp bản phác cho bức trần Thánh Rôcô trong vinh quang. Thay vì bản phác, Tintoretto vẽ luôn bức tranh hoàn chỉnh, lén lắp lên trần và đúng ngày thi thì đem tặng, có lẽ vì biết quy chế của hội cấm từ chối bất cứ món quà nào. Chuyện này được gọi là sự cố tai tiếng nhất trong sự nghiệp ông. Khi đơn đặt hàng bức Thiên đường còn bỏ ngỏ, ông hay nói với các nghị sĩ rằng mình đã cầu Chúa cho được vẽ nó, để biết đâu chính thiên đường sẽ là phần thưởng cho ông sau khi chết. Khi tranh xong, Ridolfi viết rằng ai cũng thấy như hạnh phúc thiên đàng vừa hé lộ trước mắt người trần. Được mời tự định thù lao, ông để chính quyền quyết, và người ta kể ông còn nhận ít hơn mức họ đưa ra.

Di sản

Tintoretto đứng trong hàng những họa sĩ lớn của Phục hưng Venice, một trong số ít người đạt tới đỉnh cao mà không có ghi chép nào về việc học hành chính thức. Bức Thiên đường ở Cung điện Tổng trấn, khoảng 9,1 nhân 22,6 mét, được cho là bức tranh lớn nhất từng vẽ trên vải, dù các sử gia hiện đại thường đánh giá nó kém hơn hai bản phác chuẩn bị, nay ở bảo tàng Louvre và Thyssen-Bornemisza. Tranh ông vẫn đang được khám phá lại: cho đến năm 2012, bức Thánh Helena lên thuyền tới Đất Thánh ở Bảo tàng Victoria và Albert vẫn được cho là của Schiavone, trước khi phân tích mới cho thấy đó là một trong ba bức Tintoretto vẽ về truyền thuyết Thánh Giá. Ông có rất ít học trò, trong đó có con gái Marietta, hai con trai và Maerten de Vos người Antwerp. Trong ánh sáng chạng vạng của San Rocco, nguồn năng lượng cuồng nhiệt của ông vẫn phủ kín những bức tường.

Có thể bạn chưa biết

Wikipedia

trường phái Venice · trường phái kiểu cách

Họa sĩ liên quan

Tiziano Vecelli

Tranh của Tintoretto