Tarquin and Lucretia

Được Titian vẽ khi đã ngoài tám mươi tuổi, bức tranh gần kích thước người thật này đối diện với một trong những câu chuyện u tối nhất của La Mã cổ đại, một tội ác mà theo truyền thống đã chấm dứt cả một vương triều.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Titian hoàn thành bức tranh năm 1571, khi đã ngoài tám mươi, theo đặt hàng của vua Philip II Tây Ban Nha. Tranh có chữ ký và được coi là hoàn toàn do chính tay ông vẽ. Đề tài lấy từ lịch sử hay truyền thuyết La Mã: Sextus Tarquinius, con trai nhà vua, dọa giết Lucretia nếu nàng chống cự rồi cưỡng hiếp nàng. Hôm sau nàng vạch tội hắn và tự vẫn, khiến người La Mã lật đổ vị vua cuối cùng Tarquin Kiêu Ngạo và lập nên nền Cộng hòa, theo truyền thống vào năm 509 TCN. Trong một lá thư năm 1568, Titian viết rằng tác phẩm này đòi hỏi nhiều công sức và kỹ xảo hơn bất cứ thứ gì ông làm trong nhiều năm.

Điều nên ngắm kỹ

Bức tranh thể hiện khoảnh khắc tấn công, trực diện đến mức nổi bật ngay cả giữa những đề tài bạo lực trong những năm cuối đời Titian. Tarquin, trong trang phục đương thời sang trọng, giơ dao găm lên trên Lucretia, người vẫn đeo trang sức trên giường. Những điểm trắng tinh ở mũi dao và trong mắt hai nhân vật làm kịch tính thêm sắc nét. Bên trái, một cái đầu và bàn tay lấn vào khung hình: đó là một nô lệ, gợi lại lời kể của Livy rằng Tarquin dọa giết cả Lucretia lẫn người nô lệ. Hãy nhìn chiếc dép ở góc dưới bên phải, nơi Titian ký tên. Ảnh X-quang cho thấy cánh tay cầm dao từng được thử đặt thấp hơn, và tấm toan đã bị cắt bớt ở mọi phía.

Ý nghĩa và dụng ý

Nghệ sĩ Phục Hưng thường vẽ hoặc cảnh tấn công, hoặc Lucretia một mình lúc tự vẫn. Titian chọn cảnh tấn công, và theo nguồn tư liệu, cách thể hiện của ông gần với lời kể của Ovid hơn Livy. Lucretia thuộc nhóm đề tài về những người phụ nữ trong truyền thuyết hay Kinh Thánh bất lực, hoặc chỉ thoát được bằng cái chết, như Susanna, Dido và Verginia. Nhóm này đối lập với chủ đề Quyền lực của Phụ nữ. Nhìn hôm nay, đây là một hình ảnh khắc nghiệt về cưỡng ép và bạo lực, không hề được làm dịu đi. Là một trong những tác phẩm hoàn chỉnh muộn nhất có tư liệu của Titian, nó còn giúp giới nghiên cứu xét xem các bức tranh cuối đời khác đã hoàn thành hay chưa.

Di sản

Bản khắc của Cornelius Cort năm 1571 lập tức phổ biến bố cục này, và một bản in lậu ở Rôma lại đảo ngược nó về như cũ. Một bản sao của xưởng vẽ ở Bordeaux lưu giữ thiết kế ban đầu, còn một bản nghiên cứu dang dở ở Vienna vẫn được tranh luận là của Titian hay một trợ lý. Bản thân bức tranh có số phận nhiều biến động. Nó ở trong bộ sưu tập hoàng gia Tây Ban Nha đến năm 1813, khi Joseph Bonaparte mang sang Pháp, có lẽ cả sang Mỹ, và sau khi ông mất được bán ở London năm 1845. Tranh đổi chủ sáu lần, có lẽ vì sức gây chấn động của nó. Charles Fairfax Murray đã tặng nó cho Bảo tàng Fitzwilliam ở Cambridge năm 1918.

Có thể bạn chưa biết

Hoàn thành năm 1571 cho vua Philip II, khi Titian đã ngoài tám mươi tuổi.
Titian ký tên trên chiếc dép ở góc dưới bên phải.
Bản khắc của Cornelius Cort năm 1571 đã lan truyền bố cục khắp châu Âu.
Charles Fairfax Murray tặng tranh cho Bảo tàng Fitzwilliam, Cambridge, năm 1918.

Wikipedia · Wikidata