Sacred and Profane Love

Hai người phụ nữ giống nhau như chị em, có khi là cùng một người, ngồi ở hai đầu chiếc máng đá cổ: một người y phục lộng lẫy, một người gần như khỏa thân. Bao thế kỷ người ta hỏi ai là tình yêu thiêng liêng, ai là tình yêu trần tục, và câu trả lời có thể khiến bạn bất ngờ.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Titian có lẽ vẽ bức tranh này năm 1514, thuở đầu sự nghiệp. Người đặt vẽ được cho là Niccolò Aurelio, thư ký Hội đồng Mười của Venice, mà huy hiệu xuất hiện trên chiếc máng đá, để mừng hôn lễ của ông với một góa phụ trẻ, Laura Bagarotto. Nhan đề nổi tiếng ra đời muộn hơn nhiều: lần đầu được ghi năm 1693 trong một bản kiểm kê, với tên Tình yêu Thiêng liêng và Tình yêu Trần tục, và có thể không phản ánh ý tưởng ban đầu. Năm 1608, Hồng y Scipione Borghese, cháu Giáo hoàng Phaolô V, mua lại tranh. Đến nay nó vẫn ở Galleria Borghese, Rome.

Điều nên ngắm kỹ

Hai người phụ nữ, dường như cùng một người mẫu, ngồi trên chiếc máng chạm khắc giả dáng quan tài đá La Mã. Nước chảy ra qua vòi đồng giữa họ. Người bên trái mặc y phục cầu kỳ, nay thường được nhận là áo cô dâu, tóc cài lá sim, loài cây thiêng của thần Vệ Nữ và cũng là hoa cô dâu. Người bên phải khỏa thân, chỉ có tấm vải trắng và tấm áo choàng đỏ, tay nâng một chiếc bình tỏa khói, có lẽ là lư hương. Giữa họ, cậu bé có cánh, có thể là thần Cupid, khua tay trong nước. Phía sau, tranh phong cảnh bên trái dẫn lên một thị trấn có tường thành, bên phải trải xuống một ngôi làng có nhà thờ.

Ý nghĩa và dụng ý

Ở đây các học giả bất đồng, và nguồn tư liệu nói thẳng điều ấy. Phần lớn ý kiến gần đây xem tranh là kỷ niệm một hôn lễ, nhưng danh tính các nhân vật vẫn còn tranh cãi. Đến thế kỷ 20, người ta thường chấp nhận rằng, trái với ấn tượng đầu, người mặc áo là tình yêu trần tục, người khỏa thân là tình yêu thiêng liêng. Năm 1969, Erwin Panofsky đề xuất đó là hai Vệ Nữ song sinh, trần thế và thiên giới, cách hiểu được chấp nhận rộng rãi nhất. Người khác thấy người mặc áo là cô dâu, chỉ người khỏa thân là Vệ Nữ.

Di sản

Bức tranh cho thấy Titian bước hẳn vào phong cách riêng. Bố cục gợi nhớ Giorgione, họa sĩ Venice có ảnh hưởng lớn mất sớm năm 1510, nhưng giới nghiên cứu đồng ý rằng ở đây không thể nhầm lẫn hai người: Titian đã đạt sự sáng rõ và chắc chắn. Các tòa nhà vang vọng trong bức Noli me tangere, có lẽ cũng vẽ năm 1514, nay ở National Gallery, London. Những cảnh chạm trên máng đá vẫn chưa được giải nghĩa thống nhất. Chính sự bỏ ngỏ ấy níu chân người xem ở Borghese suốt hơn năm thế kỷ.