The Flaying of Marsyas

Một thần rừng bị treo ngược trên cây trong khi một vị thần lột da ông, và một vị vua già lặng lẽ nhìn. Titian vẽ bức này trong những năm cuối đời, và khách xem ở London năm 1983 đứng sững, không hiểu sao điều tàn khốc đến thế lại có thể đẹp đến thế.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Titian có lẽ vẽ bức tranh trong khoảng từ năm 1570 đến khi ông mất năm 1576, lúc đã ngoài tám mươi. Đây là một trong những tác phẩm cuối cùng của ông và có thể chưa hoàn tất, dù trên phiến đá ở tiền cảnh có một phần chữ ký. Đề tài bạo liệt này có thể được gợi từ cái chết của Marcantonio Bragadin, chỉ huy người Venice ở Famagusta trên đảo Síp, bị quân Ottoman lột da khi thành thất thủ tháng 8 năm 1571, khiến cả Venice phẫn nộ. Bố cục rõ ràng bắt nguồn từ một thiết kế của Giulio Romano vài chục năm trước.

Điều nên ngắm kỹ

Marsyas bị treo đầu chúc xuống, đôi chân dê bị trói, thân thể đặt như một con vật bị làm thịt; rốn ông gần như nằm đúng tâm bức tranh. Apollo đội vòng nguyệt quế, quỳ xuống cắt da ngực, tay cầm một mảng da. Ống tiêu của Marsyas treo trên cành phía trên. Một nhạc công chơi đàn lira da braccio, có thể lại là Apollo, hoặc Orpheus hay Olympus. Một người Scythia lột da ở chân, một thần rừng xách xô, một cậu bé giữ con chó lớn, và một chú chó nhỏ liếm máu. Ông già ngồi bên phải là vua Midas, thường được cho là chân dung tự họa. Khảo sát kỹ thuật cho thấy nhạc công và cậu bé cùng con chó được sửa hoặc thêm vào muộn.

Ý nghĩa và dụng ý

Câu chuyện lấy từ Biến hình của Ovid: thần rừng liều lĩnh thách Apollo thi tài âm nhạc và thua, kêu lên sao ngài xé ta ra khỏi chính ta. Cách hiểu phổ biến là tai họa tất yếu của thói ngạo mạn trước thần linh, và chiến thắng của tiếng đàn dây trật tự trước tiếng sáo bốc đồng. Nhiều người liên hệ với tư tưởng Tân Platon thời Phục Hưng về sự giải thoát tinh thần khỏi thể xác, gợi lại tấm da bị lột trong bức Phán xét cuối cùng của Michelangelo ở nhà nguyện Sistine và lời cầu Apollo của Dante. Bức tranh được gọi là tác phẩm được bàn luận, tôn sùng và ghê sợ nhiều nhất của Titian.

Di sản

Bức tranh ở Kromeriz, vùng Moravia, từ năm 1673 và nay thuộc Tòa Tổng giám mục Olomouc. Nằm xa những con đường quen thuộc của hội họa Venice, nó chỉ đi vào giới phê bình từ năm 1909, và đến thập niên 1930 các học giả mới công nhận là một tác phẩm muộn quan trọng. Tại Học viện Hoàng gia London năm 1983, nó là điểm nhấn của triển lãm; John Russell gọi đây là bức tranh đáng kinh ngạc nhất, và Lawrence Gowing viết rằng London như bị nó bỏ bùa. Nhà văn Iris Murdoch gọi nó là bức tranh vĩ đại nhất phương Tây và đưa nó vào ba cuốn tiểu thuyết.