Malle Babbe

Bà cười với một ai đó ta không nhìn thấy, tay nắm chiếc cốc thiếc, một con cú đậu trên vai. Suốt nhiều thế kỷ, người ta gọi bà là phù thủy. Rồi kho lưu trữ của Haarlem trả lại cho bà một cái tên: Barbara Claes.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Frans Hals vẽ bức tranh này ở Haarlem khoảng 1633 đến 1635, theo Wikipedia; Wikidata ghi thập niên 1640. Tranh từng được gọi là Hille Bobbe hay Phù thủy Haarlem, và được xem là một tronie, tức tranh sinh hoạt dưới dạng chân dung, vẽ một nhân vật phù thủy huyền thoại. Tranh còn bị ghi nhầm thành Người đàn ông thiểu năng do đọc sai dòng chữ sau khung, vốn thật ra là Malle Babbe van Haerlem, nghĩa là Malle Babbe ở Haarlem. Trong tiếng Hà Lan, Malle nghĩa là điên, khùng, và ngày nay tranh thường được xem là chân dung kiểu tranh sinh hoạt của một người có thật trong thị trấn.

Điều nên ngắm kỹ

Một người phụ nữ tươi cười ngồi ở góc bàn, có vẻ đang nói hoặc cười với ai đó ở phía bên phải. Tay phải bà nắm chặt chiếc cốc bia bằng thiếc mở nắp, một con cú đậu trên vai trái. Quần áo giản dị đúng kiểu Haarlem khoảng năm 1630. Gương mặt bà bị bắt lại trong một cái nhăn mặt gần như cuồng loạn. Hãy ngắm nét cọ: cách đưa sơn rất phóng khoáng là đặc trưng của Hals, và không mấy khác những bức chân dung đặt hàng trang trọng của ông. Wikipedia ghi tranh 75 x 64 cm; Wikidata ghi 78,5 x 66,2 cm.

Ý nghĩa và dụng ý

Theo cách hiểu phù thủy, con cú là linh vật của bà. Nhưng các đề tài khác của Hals gợi ý một cảnh quán rượu, và khi đó con cú nhắc đến câu thành ngữ Hà Lan say như cú. Nghiên cứu ở Haarlem cho thấy có một Malle Babbe thật, tên Barbara Claes, sống ở Het Dolhuys, một nhà thương ngoài tường thành dành cho những người nguy hiểm cho bản thân hay xã hội, đồng thời là chỗ nghỉ cho khách đến muộn khi cổng thành đã đóng. Khoảng năm 1642, con trai Hals là Pieter cũng ở đó. Ngoài việc bà mất năm 1663, không còn chi tiết nào khác về đời bà. Họa sĩ thường vẽ những nhân vật làng quê như thế như một phần của đời thường, hoặc để khám phá ranh giới mong manh giữa tỉnh và điên.

Di sản

Bức tranh được ngưỡng mộ ngay khi Hals còn sống, xét theo những bản chép và biến thể do học trò ông vẽ. Gustave Courbet đã chép lại nó năm 1869 khi tranh được trưng bày ở Munich. Một bức tương tự ở Bảo tàng Metropolitan, từng được gán cho Hals, nay được cho là của một học trò, và vài biến thể khác vẽ bà cùng một người đàn ông uống rượu. Han van Meegeren làm một phiên bản theo phong cách Vermeer. Năm 1973, Rob de Nijs lần đầu hát bài hát tiếng Hà Lan tên Malle Babbe, dù bài hát lấy cảm hứng từ bức Cô gái Digan của Hals. Bản gốc treo ở Gemäldegalerie, Berlin.