Rogier van der Weyden

1390s-1464

Rogier van der Weyden vẽ nỗi đau thương dịu dàng đến mức bức Hạ xác Chúa vẫn được coi là kiệt tác của ông. Lừng danh khắp châu Âu khi còn sống, rồi gần như bị lãng quên, ngày nay ông được xem là họa sĩ phương Bắc có ảnh hưởng lớn nhất thế kỷ 15.

Xuất thân

Do kho lưu trữ bị mất năm 1695 và một lần nữa năm 1940, rất ít điều chắc chắn về đời ông còn lại. Ông tên khai sinh là Rogelet de le Pasture, tức Roger của Đồng cỏ, sinh ở Tournai năm 1399 hoặc 1400, con của Henri de le Pasture, một thợ làm dao, và Agnes de Wattrélos. Năm 1426, ông cưới Elisabeth, con gái một thợ giày ở Brussels, và họ có bốn người con: Cornelius trở thành tu sĩ dòng Carthusian, Margaretha, Pieter trở thành họa sĩ và Jan làm thợ kim hoàn. Về việc học vẽ của ông, người ta biết rất ít. Năm 1427, sổ phường họa sĩ ghi một Rogelet de le Pasture vào xưởng Robert Campin cùng Jacques Daret, và ngày 1 tháng 8 năm 1432 ông thành thầy. Vì sao ông bắt đầu muộn như vậy vẫn chưa rõ.

Cuộc đời và những bước ngoặt

Đến ngày 21 tháng 10 năm 1435, gia đình đã định cư ở Brussels, nơi ông bắt đầu dùng tên theo tiếng Flemish là Rogier van der Weyden. Từ năm 1436, ông giữ danh hiệu họa sĩ của thành phố Brussels, một chức vụ lập riêng cho ông và sẽ mất đi khi ông qua đời, gắn với đơn đặt hàng lớn gồm bốn cảnh công lý cho Phòng Vàng của Tòa thị chính. Ông trở nên giàu có, vẽ các công tước Burgundy cùng triều thần, rộng tay bố thí cho người nghèo và góp phần quản lý một quỹ từ thiện từ 1455 đến 1457. Theo một số nguồn, ông sang Ý năm 1449 và có thể tới Rome trong năm thánh 1450. Khách hàng của ông có Philip Nhân hậu, nhà Este và nhà Medici. Ông mất tại Brussels ngày 18 tháng 6 năm 1464.

Phong cách và kỹ thuật

Van der Weyden vẽ theo người mẫu thật và quan sát chi tiết kỹ lưỡng, nhưng thường lý tưởng hóa nét mặt của họ, nhất là trong các bộ tranh ba tấm. Hình khối của ông mang màu sắc ấm, phong phú và vẻ cảm thông, và ông nổi tiếng với sự bi cảm giàu biểu hiện cùng tính tự nhiên. Ông dùng một dải màu và sắc độ rộng khác thường; trong những tác phẩm đẹp nhất, không sắc nào lặp lại ở chỗ khác trên tranh, đến cả màu trắng cũng biến đổi. Chân dung của ông thường vẽ nửa người, nghiêng nửa mặt. Từ Campin, ông tiếp thu những đường chéo mạnh qua khăn trùm đầu hay nếp vải, nền tối phẳng và ánh sáng mạnh từ phía trái gần. Những trải nghiệm ở Ý, nếu có, không hề ảnh hưởng tới phong cách của ông.

Giai thoại

Bức Hạ xác Chúa, nay ở bảo tàng Prado, từng treo trong một nhà thờ ở Leuven trước khi được gửi tặng vua Tây Ban Nha. Con tàu chở nó bị chìm, nhưng bức tranh nổi lên, và nhờ được đóng gói cẩn thận nên hầu như không hư hại; một bản sao của Michel Coxcie được trao cho Leuven thay thế. Ngày 17 tháng 11 năm 1426, Tournai tặng tám bình rượu để vinh danh một Maistre Rogier de le Pasture, điều mà có người cho là dấu hiệu ông đã có học vị trước khi thành họa sĩ. Danh tính ông làm các sử gia bối rối hàng thế kỷ: Vasari đặt ông ở Bruges, Van Mander tưởng có hai họa sĩ, và mãi tới năm 1953 Erwin Panofsky mới xác lập rằng đó là một họa sĩ mang hai tên.

Di sản

Đến nửa sau thế kỷ 15, Van der Weyden đã vượt Jan van Eyck về mức được ưa chuộng, và tranh của ông được xuất sang Ý và Tây Ban Nha. Những nhà nhân văn như Nicolas Cusanus, Filarete và Bartolomeo Facio gọi ông là họa sĩ vĩ đại nhất, cao quý nhất. Danh tiếng ấy kéo dài tới thế kỷ 17, nhưng đến giữa thế kỷ 18 ông gần như bị lãng quên hoàn toàn, và tiếng tăm của ông chỉ được dựng lại dần trong hai trăm năm sau đó. Nhiều tác phẩm của ông đã mất, trong đó có bốn tấm tranh công lý lớn bị phá hủy khi quân Pháp pháo kích Brussels năm 1695. Ngày nay, cùng Robert Campin và Van Eyck, ông là một trong ba họa sĩ lớn của hội họa Hà Lan sơ kỳ, và những hình người đau buồn của ông vẫn lay động những ai đứng trước chúng.

Có thể bạn chưa biết

Wikipedia

hội họa Hà Lan thời kỳ đầu

Họa sĩ liên quan

Hieronymus Bosch · Jan van Eyck · Pieter Bruegel the Elder

Tranh của Rogier van der Weyden