Saint Luke Drawing the Virgin

Một họa sĩ quỳ trước Đức Mẹ đang cho con bú, tay cầm dụng cụ vẽ, gần như bị thôi miên. Họa sĩ ấy là Thánh Luca, vị bổn mạng của giới nghệ sĩ, và gương mặt ông được công nhận là chân dung tự họa của Rogier van der Weyden.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Không còn tài liệu đương thời nào, nhưng các sử gia nghệ thuật đều cho rằng tấm ván gần như chắc chắn được vẽ cho phường hội họa sĩ Brussels, cho nhà nguyện của họ trong nhà thờ Thánh Michael và Thánh Gudula, nơi van der Weyden được an táng. Có thể tranh mừng việc ông được bổ nhiệm làm họa sĩ của thành phố. Người ta tin Luca từng vẽ Đức Mẹ, và các phường hội họa sĩ nằm dưới sự che chở của ngài. Tranh thường được xếp vào khoảng 1435 đến 1440; gỗ sồi được xác định niên đại khoảng 1410, ủng hộ giữa thập niên 1430. Wikidata ghi năm 1490, một điểm vênh đáng lưu ý. Tấm ở Boston được xem rộng rãi là bản gốc, còn các bản gần cùng thời nằm ở Saint Petersburg, München và Bruges.

Điều nên ngắm kỹ

Đức Mẹ ngồi dưới tán gấm, tóc xõa, mặc áo thêu lót lông thú dựng nên từ nhiều sắc xanh và những điểm sáng lam ngọc đậm. Luca mặc áo đỏ, hoặc đang đứng dậy từ tư thế quỳ, hoặc sắp quỳ xuống, đôi tay cầm dụng cụ vô cùng nhẹ nhàng. Đức Mẹ quay mặt để ông vẽ gần như trọn góc nghiêng. Sau lưng ông, trong phòng làm việc nhỏ, là con bò và cuốn sách mở. Qua hàng cột, hai người đứng bên tường thành quay lưng về phía ta, nhìn ra một dòng sông, một thị trấn và phong cảnh tỉ mỉ. Tấm ván ở tình trạng khá kém, và một số sắc xanh lá đã ngả nâu.

Ý nghĩa và dụng ý

Van der Weyden bám sát bức Đức Mẹ của Thủ tướng Rolin của Jan van Eyck nhưng đảo vị trí và màu áo các nhân vật, làm cảnh ấm hơn, và vẽ Đức Mẹ đang cho con bú, nhấn mạnh nhân tính của Chúa Ki-tô và sự nuôi dưỡng tinh thần. Luca quỳ như một người hiến tặng, được vẽ chân thực hơn Đức Mẹ: một người đàn ông ngoài bốn mươi, râu lún phún, tóc điểm bạc, gần tuổi họa sĩ khi ấy. Khi đặt chính mình vào cùng căn phòng với Đức Mẹ, trong lúc đang vẽ, van der Weyden đưa sự sáng tạo nghệ thuật vào trung tâm của một cảnh thánh. Hai người đứng nhìn biến chính việc ngắm nhìn thành lòng sùng kính.

Di sản

Ý nghĩa lịch sử của bức tranh nằm ở tay nghề bố cục và ở cách nó hòa trộn cõi trần với cõi thiêng. Tranh có ảnh hưởng rộng, với những bản chép gần giống của Bậc thầy Truyền thuyết Thánh Ursula và Hugo van der Goes. Lớp vẽ lót trong tấm Boston, được sửa đi sửa lại nhiều và không có ở các bản khác, là lý do chính để xem nó là bản gốc. Dù đã được phục chế và làm sạch nhiều, hư hại vẫn còn, nhưng cảnh vẽ vẫn lặng lẽ khẳng định: ánh nhìn của người họa sĩ, dán chặt vào điều mình yêu, tự nó đã là một lời cầu nguyện.