The Last Judgment

Hãy hình dung một người bệnh nằm trong bệnh viện thế kỷ 15, nhìn qua sảnh thấy Chúa ngự trên cầu vồng và tổng lãnh thiên thần đang cân các linh hồn. Rogier van der Weyden đã vẽ bức tranh thờ đồ sộ này cho chính những ánh mắt ấy.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Năm 1443, Nicolas Rolin, Thượng thư của Công quốc Burgundy, cùng vợ là Guigone de Salins lập một bệnh viện ở Beaune. Thị trấn vừa trải qua dịch hạch, cướp bóc và nạn đói, và Rolin viết trong hiến chương rằng ông làm việc này vì sự cứu rỗi của mình. Khoảng thời gian đó ông nhờ Rogier van der Weyden vẽ bức tranh thờ cho nhà nguyện. Tác phẩm được thực hiện tại xưởng của họa sĩ ở Brussels, nhiều khả năng có học trò phụ giúp, và hoàn thành năm 1451, khi nhà nguyện được thánh hiến. Hiếm thấy với tranh thờ vùng Hà Lan, giấy tờ còn lưu lại tên họa sĩ, người đặt hàng, thời điểm và nơi đặt tranh.

Điều nên ngắm kỹ

Tác phẩm gồm mười lăm bức vẽ trên chín tấm gỗ sồi, sáu tấm vẽ cả hai mặt. Khi mở ra là cảnh Phán xét Cuối cùng chia hai tầng. Ở tấm giữa cao nhất, Chúa ngồi trên cầu vồng, bên dưới tổng lãnh thiên thần Michael cầm cân để cân linh hồn. Nền vàng rực trải gần hết chiều ngang. Ở tầng dưới, người chết sống lại từ mồ trong một dải phong cảnh liền mạch, vượt qua ranh giới các tấm, rồi đi về cổng Thiên đàng ở một bên hoặc miệng Địa ngục ở bên kia. Khi gập lại, mặt ngoài cho thấy hai vợ chồng người đặt tranh và các thánh vẽ bằng màu xám đơn sắc, giả như tượng đá.

Ý nghĩa và dụng ý

Bức tranh vừa an ủi vừa cảnh tỉnh. Rolin yêu cầu đặt ba mươi giường bệnh trong tầm nhìn tới tranh, qua một tấm bình phong chạm thủng, để người sắp mất hướng ý nghĩ cuối cùng về Thiên Chúa. Ở mặt ngoài, thánh Sebastian và thánh Anthony, cả hai gắn với dịch hạch, hiện diện như những người chữa lành và cầu bầu. Thánh Michael được xem là người canh giữ người chết ở Pháp thế kỷ 15. Nhà sử học nghệ thuật Barbara Lane nhận xét bệnh nhân khó qua khỏi, nhưng họ vẫn được ngắm Michael mỗi lần tranh mở ra. Lynn Jacobs gắn đề tài với vai trò kép của tác phẩm: tranh thờ và đài tưởng niệm của người đặt tranh.

Di sản

Guigone de Salins phục vụ tại bệnh viện đến khi mất năm 1470 và được chôn ngay trước vị trí ban đầu của bức tranh. Các tấm gỗ đã bong sơn, sẫm màu và bị phủ một lớp sơn dày từ lần trùng tu cũ. Thế kỷ 20, tác phẩm được dời đi để tránh ánh nắng và lượng khách tham quan rất lớn. Hai mặt vẽ của các cánh đã được tách ra để có thể trưng bày cả hai. Wikidata ghi kích thước 220 x 546 cm, còn Wikipedia ghi 220 x 548 cm. Tác phẩm vẫn ở Hospices de Beaune, nơi nó được làm ra.