Portrait of a Lady

Nàng cụp mắt, các ngón tay đan chặt, vậy mà tấm voan trong suốt lại ôm khuôn mặt như một viên ngọc. Không ai biết tên nàng, nhưng bức tranh từng được gọi là nổi tiếng nhất trong các chân dung phụ nữ.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Rogier van der Weyden vẽ tấm gỗ sồi nhỏ này vào khoảng năm 1460, gần cuối đời, khi ông bận rộn với các chân dung đặt hàng. Đây là chân dung phụ nữ duy nhất được công nhận là của chính tay ông, nhưng ông không đặt tên tranh và tên người mẫu không được ghi lại. Đầu thế kỷ 20, Wilhelm Stein đoán nàng có thể là Marie de Valengin, con gái ngoài giá thú của Philip Nhân Hậu xứ Burgundy, nhưng ý kiến này gây tranh cãi và ít người theo. Vì đôi tay nàng đặt lên khung dưới, giới nghiên cứu xem đây là một chân dung độc lập chứ không thuộc tranh thờ.

Điều nên ngắm kỹ

Người phụ nữ, có lẽ khoảng mười tám đến hai mươi mấy tuổi, được vẽ bán thân, nghiêng ba phần tư, trên nền xanh lục phẳng đã sẫm lại theo thời gian. Nàng mặc áo đen cổ khoét sâu kiểu Burgundy thời thượng, viền lông thú sẫm, thắt dải lụa đỏ tươi. Chiếc mũ hennin màu da bò phủ tấm voan trong suốt, ghim cẩn thận, buông qua vai thành hình thoi. Chân tóc và lông mày được nhổ để vầng trán cao. Đôi tay nàng gập thành nhiều lớp, đặt thấp như tựa vào khung, là phần chi tiết nhất của bức tranh.

Ý nghĩa và dụng ý

Van der Weyden dựng hình bằng hình học: đường voan, cổ áo, gương mặt, cánh tay, và ánh sáng rơi trên mặt. Đôi mắt cụp xuống và những ngón tay đan chặt thể hiện sự khiêm nhường, tương phản với y phục lộng lẫy. Khăn voan thường được đội để kín đáo, nhưng ở đây nó lại ôm khung gương mặt, thu hút ánh nhìn vào vẻ đẹp của nàng. Erwin Panofsky viết rằng Rogier tập trung vào những nét nổi bật, diễn đạt chủ yếu bằng đường nét, và nói đến một sự xao động âm ỉ. Vầng trán cao và đôi môi đầy được xem như gợi một bản tính vừa trí tuệ, khổ hạnh vừa đam mê.

Di sản

Van der Weyden thuộc thế hệ đầu của các họa sĩ Phục Hưng phương Bắc, cùng Jan van Eyck và Robert Campin, những người vẽ con người theo lối tự nhiên thay vì lý tưởng hóa kiểu trung cổ. Dù vậy, ông vẫn làm đẹp cho người mẫu, và các chân dung phụ nữ của ông thường giống nhau. Norbert Schneider nhận xét rằng van Eyck cho thấy tự nhiên ở dạng thô, còn Rogier tinh chỉnh thực tại. Những chân dung thấu suốt tính cách của ông được các thế hệ sau ngưỡng mộ. Tấm gỗ 34 x 25,5 cm ở Phòng trưng bày Nghệ thuật Quốc gia tại Washington từ năm 1937.