Italian Baroque painting

Baroque Ý là nơi câu chuyện Baroque bắt đầu: ở Rome khoảng năm 1600, với lối hiện thực rọi sáng của Caravaggio và những bức bích họa rực rỡ của Annibale Carrac…

Caravaggio

Bạn tò mò về Italian Baroque painting?

Baroque Ý là nơi câu chuyện Baroque bắt đầu: ở Rome khoảng năm 1600, với lối hiện thực rọi sáng của Caravaggio và những bức bích họa rực rỡ của Annibale Carracci. Từ đó, các nghệ sĩ Ý mang phong cách này đi khắp châu Âu, phủ kín nhà thờ và cung điện bằng kịch tính, màu sắc và những trần nhà vẽ như mở ra bầu trời.

Nói đơn giản, Baroque Ý là gì?

Đó là phần nghệ thuật Baroque của nước Ý, ra đời từ cuối thế kỷ 16 đến giữa thế kỷ 18. Trào lưu này khởi đầu ở Ý, và Ý vẫn là thành trì của nó ngay cả khi thị hiếu chuyển dần sang lối cổ điển và Rococo. Họa sĩ Ý ưa kịch tính mạnh, sáng tối táo bạo, màu sắc đậm và về sau là những bức bích họa trần nhà khổng lồ tạo ảo giác. Nhiều nghệ sĩ Ý còn đưa phong cách này sang các nước châu Âu khác.

Vì sao nó lại bắt đầu ở Ý?

Bối cảnh là phong trào Phản Cải cách. Tại Công đồng Trent (1545-63), Giáo hội Công giáo bàn về cải cách và có nhắc ngắn gọn đến nghệ thuật tôn giáo. Sau đó, các tác giả giáo sĩ như nhà thần học Flanders Molanus yêu cầu tranh tượng trong nhà thờ phải thể hiện chủ đề rõ ràng, mạnh mẽ, đúng mực, không kiểu cách như Mannerism. Các họa sĩ ở Rome đáp lại bằng một lối vẽ mới, trực diện và đầy kịch tính.

Ai là người khởi xướng?

Hai họa sĩ dẫn đầu: Caravaggio (1571-1610), sinh ra và học nghề ở Milan, và Annibale Carracci (1560-1609) đến từ Bologna. Caravaggio mang đến chủ nghĩa hiện thực trần trụi và ánh sáng kịch tính. Carracci, người cùng hai anh em Agostino và Ludovico mở một học viện đào tạo họa sĩ có ảnh hưởng lớn, kết hợp bài học từ Correggio, Titian và Veronese thành lối vẽ tự nhiên với màu thuần, bão hòa. Những năm 1590, ông đến Rome trang trí phòng trưng bày của Palazzo Farnese.

Caravaggio gây sốc ở điểm nào?

Caravaggio vẽ các nhân vật tôn giáo và cổ điển trong trang phục thời ông, như những người đàn ông, đàn bà bình thường đang sống. Ông còn đưa cả mặt lam lũ của cuộc sống vào tranh, chẳng hạn những bàn chân bẩn. Thời đó, thói quen chung là lý tưởng hóa nhân vật thánh thiện hay cổ điển cho trang nghiêm. Ông cũng dùng lối tenebrism, đặt nhân vật được chiếu sáng một phần trên nền tối để tạo kịch tính. Những người theo ông được gọi là Caravaggisti.

Làm sao nhận ra một bức tranh Baroque Ý?

Hãy tìm sự tương phản sáng tối mạnh, những nhân vật trông thật và gần gũi, cùng màu sắc đậm. Trong nhà thờ và cung điện, hãy ngước lên: những bức bích họa trần đồ sộ, nhiều bức từ cuối thế kỷ 17, mở trần nhà thành một bầu trời vẽ đầy nhân vật. Một số bức, như bích họa gian giữa của Gaulli ở nhà thờ Gesù và vòm trần của Andrea Pozzo ở Sant'Ignazio, đều ở Rome, tạo ảo giác rất ngoạn mục.

Còn những họa sĩ quan trọng nào khác?

Trong nhóm Caravaggisti có Orazio Gentileschi, Artemisia Gentileschi, Mattia Preti, Carlo Saraceni và Bartolomeo Manfredi. Guercino và Giovanni Lanfranco có ảnh hưởng từ sớm, còn Guido Reni và Domenichino đi theo hướng cổ điển hơn. Pietro da Cortona là họa sĩ chính của giai đoạn Baroque Đỉnh cao ở Rome (1623-1667). Về sau có Luca Giordano ở Naples, và ở Venice có Sebastiano Ricci, Piazzetta cùng Giambattista Tiepolo, người được coi là bậc thầy Baroque lớn nhất nơi đây.

Các họa sĩ Baroque Ý có cùng quan điểm không?

Không, và họ từng tranh luận công khai. Những năm 1630, Pietro da Cortona tranh luận với họa sĩ Andrea Sacchi tại Accademia di San Luca ở Rome. Cortona ủng hộ lối "sử thi" với thật nhiều nhân vật, còn Sacchi bênh vực lối "bi kịch" với ít nhân vật hơn để truyền tải thông điệp. Hai khuynh hướng cùng phát triển song song, và ngay cả họa sĩ cổ điển như Carlo Maratta cũng chịu ảnh hưởng màu sắc Baroque.

Nên xem những tác phẩm nổi tiếng nào trước?

Hai bức của Caravaggio là Thánh Matthew được gọi và Sự cải đạo của Thánh Paul là điểm khởi đầu tốt. Trần nhà của Annibale Carracci ở Palazzo Farnese, Rome, từng có ảnh hưởng rất lớn. Bích họa vòm trần của Pietro da Cortona ở Palazzo Barberini (hoàn thành năm 1639) cho thấy Baroque Đỉnh cao ở độ sung mãn nhất. Về điêu khắc, Apollo và Daphne cùng Sự xuất thần của Thánh Teresa của Bernini bắt trọn những khoảnh khắc kịch tính trên đá cẩm thạch.

Ngày nay có thể xem những tác phẩm này ở đâu?

Nhiều tác phẩm vẫn nằm trong chính công trình đã đặt làm chúng. Ở Rome, bạn có thể xem bích họa của Gaulli trong nhà thờ Gesù, vòm trần của Pozzo ở Sant'Ignazio, tượng Apollo và Daphne của Bernini ở Villa Borghese và Sự xuất thần của Thánh Teresa ở Santa Maria della Vittoria. Bích họa của Tiepolo có ở Palazzo Labia và Scuola Grande dei Carmini tại Venice, Villa Valmarana ở Vicenza, Dinh thự Würzburg và Cung điện Hoàng gia Madrid.

Vì sao Baroque Ý vẫn còn quan trọng?

Đây là động cơ của cả trào lưu Baroque. Caravaggio là một trong những họa sĩ độc đáo và có ảnh hưởng nhất thời ông, cách dùng sáng tối của ông được cả một lớp họa sĩ noi theo. Trần nhà Farnese của Carracci định hình hội họa suốt thế kỷ 17. Những thành phố như Genoa thu hút nghệ sĩ cả từ nước ngoài, trong đó có Velázquez và Van Dyck, đến để học hỏi kinh nghiệm Baroque.