Basket of Fruit

Một chiếc giỏ mây chênh vênh trên mép gờ đá, trĩu nặng trái cây mùa hè, và chiếc lá, quả táo nào cũng mang một vết thương nhỏ. Caravaggio đã vẽ cái đẹp khi nó bắt đầu phai tàn.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Giỏ trái cây được treo tại Thư viện Ambrosiana ở Milano, và lịch sử ban đầu của nó gắn với một nhà sưu tập đặc biệt. Đến năm 1607, tranh thuộc về Hồng y Federico Borromeo, tổng giám mục Milano, người đã ở Roma khoảng 1597-1602 và làm khách của Hồng y del Monte, người bảo trợ Caravaggio, vào năm 1599. Borromeo say mê các họa sĩ phương Bắc như Jan Brueghel Cha, những người coi hoa và phong cảnh là đề tài độc lập, điều chưa có trong hội họa Ý khi đó. Thời điểm vẽ tranh vẫn còn tranh cãi: Wikipedia ghi khoảng 1599, John T. Spike đặt vào 1596, Catherine Puglisi nghiêng về 1601. Chụp X-quang cho thấy Caravaggio đã vẽ đè lên một tấm vải có sẵn họa tiết kỳ quái theo phong cách người bạn Prospero Orsi.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy bắt đầu từ chính chiếc giỏ, đặt sát mép đến mức như sắp rơi ra khỏi tranh và lọt vào không gian của ta. Rồi để mắt chầm chậm đi qua từng trái. Có quả đào đỏ nhạt, quả táo hai màu với hai lỗ sâu, quả lê vàng, những trái sung chín nứt và một quả mộc qua. Bốn chùm nho đen, đỏ, vàng và trắng treo giữa lá; vài quả đã teo hoặc chín nẫu. Giờ hãy nhìn những chiếc lá: một lá nho khô quăn, một lá lốm đốm, chiếc lá sung lớn bị bệnh cháy sém. Hai bên là hai nhánh rời, lá bị sâu gặm. Từng chi tiết chính xác đến mức nguồn tư liệu so sánh độ chân thực với nhiếp ảnh.

Ý nghĩa và dụng ý

Người ta đã bàn nhiều về tình trạng không hoàn hảo của trái cây. Theo tinh thần thời đại, chủ đề dường như xoay quanh vẻ đẹp phai tàn và sự mục rữa tự nhiên của vạn vật. Giới nghiên cứu cũng xem giỏ trái cây là ẩn dụ về Giáo hội, và việc Borromeo sở hữu tranh khiến khả năng ám chỉ Sách Amos trở nên hợp lý hơn. Bản thân Caravaggio rất coi trọng đề tài này. Người bạn Vincenzo Giustiniani nhớ lại họa sĩ nói rằng vẽ một bức hoa đẹp cũng tốn công như vẽ người, dù quan niệm thời ấy xếp hoa ở hạng thấp. Ở đây, một chiếc giỏ khiêm tốn trở thành lời suy ngẫm về thời gian.

Di sản

Giỏ trái cây thường được xem là cột mốc trong sự ra đời của tranh tĩnh vật độc lập ở Ý. Ảo giác đóng vai trò trung tâm đến mức nguồn tư liệu cho rằng đánh lừa thị giác gần như là toàn bộ mục đích của bức tranh, nếu gác lại bài học đạo lý có thể có. Chính chiếc giỏ ấy, và có lẽ cả quả mộc qua, dường như xuất hiện lại trong bản đầu tiên của bức Bữa tối ở Emmaus, nơi chiếc giỏ chênh vênh làm tăng kịch tính. Tác phẩm cũng có thể so với bức Tĩnh vật trái cây khoảng năm 1603, mà Spike gọi là cội nguồn của mọi tranh tĩnh vật Roma về sau. Bốn thế kỷ sau, những trái cây dập nát vẫn mời ta nhìn thật kỹ.

Có thể bạn chưa biết

Đến năm 1607, tranh thuộc bộ sưu tập của Hồng y Federico Borromeo.
Chụp X-quang cho thấy tranh được vẽ đè lên họa tiết theo phong cách Prospero Orsi.
Niên đại còn tranh cãi: Spike cho là 1596, Puglisi là 1601, Wikipedia ghi khoảng 1599.
Chiếc giỏ dường như xuất hiện lại trong bản đầu tiên của Bữa tối ở Emmaus.

Wikipedia · Wikidata