Người bói toán

Chàng trai trẻ mỉm cười nhìn vào mắt cô gái đang xem chỉ tay cho mình, say mê đến quên hết. Hãy nhìn kỹ những ngón tay cô: trong lúc vuốt ve bàn tay anh, cô đang khẽ tuột chiếc nhẫn ra.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Caravaggio vẽ Thầy bói hai lần, và đây là phiên bản thứ hai, bức hiện ở Louvre. Bản đầu tiên, khoảng năm 1594, khiến giới họa sĩ trẻ và những nhà sưu tầm táo bạo ở Rome chú ý, nhưng theo Giulio Mancini, vì nghèo túng Caravaggio phải bán nó với giá chỉ tám scudi. Bức tranh về tay nhà ngân hàng Vincente Giustiniani, người sau trở thành nhà bảo trợ quan trọng. Năm 1595, bạn ông là Hồng y Francesco Maria del Monte mua bức tranh đi cặp, Những kẻ gian bạc, và cũng năm ấy Caravaggio vào sống trong dinh hồng y. Cho del Monte, ông vẽ bản Thầy bói thứ hai này, chép lại từ bức của Giustiniani nhưng có thay đổi. Người mẫu chàng trai được cho là Mario Minniti, họa sĩ người Sicily, bạn đồng hành của Caravaggio. Niên đại còn tranh cãi: Wikipedia ghi khoảng 1595, còn Wikidata ghi 1594.

Điều nên ngắm kỹ

Hai nhân vật nửa người lấp đầy khung tranh. Một bên là chàng trai ăn mặc điệu đà, áo chẽn, găng tay, mũ và thanh kiếm; đối diện là cô gái Romani cầm tay anh để xem chỉ tay. Ánh mắt họ gặp nhau, anh thì hớn hở, cô đáp lại cái nhìn ấy. Giờ hãy dõi theo ngón tay cô: trong lúc khẽ vuốt bàn tay anh, cô đang tháo chiếc nhẫn mà anh không hề hay biết. So với bản đầu, nền ở đây không còn trống trơn mà là một bức tường thật, có bóng của tấm rèm kéo dở và khung cửa sổ. Nhân vật lấp đầy không gian hơn, tạo chiều sâu ba chiều. Ánh sáng rạng rỡ hơn, vải áo chàng trai và tay áo cô gái được tả tinh tế hơn. Chàng trai trông non nớt, dễ tổn thương hơn, còn cô gái nghiêng người về phía anh, làm chủ tình thế.

Ý nghĩa và dụng ý

Thoạt nhìn đây là một màn hài nhỏ về tính phù phiếm: chàng trai chải chuốt bị nụ cười quyến rũ làm lóa mắt đến mức bị lấy đồ ngay trước mặt. Nhưng năm 1603, nhà thơ Gaspare Murtola gửi Caravaggio một bài madrigal về đề tài này, tự hỏi ai mới là phù thủy lớn hơn: người đàn bà trong tranh hay người họa sĩ khiến cô như đang sống, đang thở. Ý tưởng thật thú vị: ảo ảnh của Caravaggio đánh lừa chúng ta y như cô gái đánh lừa chàng trai, và người xem cũng thành nạn nhân. Về sau, người viết tiểu sử Giovanni Pietro Bellori kể rằng Caravaggio chọn cô gái từ dòng người qua đường, để chứng tỏ thiên nhiên đã cho ông đủ thầy mà không cần chép tượng cổ. Chuyện này có lẽ chỉ là giai thoại, nhưng nó nắm bắt được cuộc cách mạng của ông: nghệ thuật là hình ảnh của đời thực.

Di sản

Thầy bói là một trong hai bức tranh thể loại được biết Caravaggio vẽ quanh năm 1594, bức kia là Những kẻ gian bạc, và được cho là bức có trước. Khi ấy ông vừa rời xưởng của Giuseppe Cesari, tự bán tranh qua một người buôn tên Costantino. Đề tài không hề mới: Giorgio Vasari từng ghi lại một tấm biển hiệu do Agnolo vẽ, cảnh một phụ nữ Digan xem bói cho một quý bà. Cái mới là sự kiên quyết vẽ từ đời thực của Caravaggio, điều mà các nguồn coi là cốt lõi ảnh hưởng của ông lên người đương thời, bắt đầu từ chính bức tranh này. Bản đầu tiên treo ở Musei Capitolini, Rome. Bản thứ hai, vẽ cho Hồng y del Monte, thuộc Khoa Hội họa của bảo tàng Louvre ở Paris.

Có thể bạn chưa biết

Phiên bản thứ hai trong hai bản; bản này ở Louvre, Paris
Vẽ cho Hồng y Francesco Maria del Monte; niên đại còn tranh cãi (Wikipedia: khoảng 1595; Wikidata: 1594)
Kích thước: 99 × 131 cm
Bản đầu tiên, khoảng 1594, ở Musei Capitolini, Rome

Wikipedia · Wikidata