Saint Jerome

Một học giả già cúi mình bên những cuốn sách, cánh tay duỗi dài cầm bút lông ngỗng, hoàn toàn đắm chìm. Sự tĩnh lặng ấy nhắc ta rằng thời gian dành cho công việc như thế thật ngắn ngủi.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Đây là bức Thánh Jerome ở Phòng tranh Borghese tại Rome, còn gọi là Thánh Jerome viết sách hay Thánh Jerome trong thư phòng. Tranh thường được định niên đại 1605-06, chủ yếu theo lời nhà viết tiểu sử thế kỷ 17 Gian Pietro Bellori, trong khi học giả Denis Mahon đề xuất 1602-1604; Wikidata ghi 1606. Bellori kể Caravaggio vẽ tranh cho Hồng y Scipione Borghese, người lên hồng y năm 1605. Thế nhưng một bài thơ năm 1613 mô tả các tranh Caravaggio của nhà Borghese không nhắc đến nó, nên có thể Hồng y mua về sau. Dù sao, tranh được cho là thuộc những năm cuối của Caravaggio ở Rome, khép lại khi ông rời thành phố năm 1606.

Điều nên ngắm kỹ

Bức tranh nằm ngang, và hình dáng Thánh Jerome trải dài trên đó. Vị thánh chăm chú đọc, cánh tay duỗi ra đặt cùng cây bút như đang dừng giữa dòng suy nghĩ. Hãy dõi theo cánh tay ấy: nó như chiếc cầu dài băng qua bức tranh, nối người học giả với những trang sách. Các nguồn cho rằng có thể ông đang dịch bản Kinh Thánh Latinh Vulgata. Để ý cách ánh sáng chạm vào cái đầu trọc và những trang giấy, còn phần còn lại tan vào bóng tối. Caravaggio vẽ Jerome nhiều lần, khi suy niệm, khi viết; bản này bắt trọn sự tập trung của một trí óc đang làm việc.

Ý nghĩa và dụng ý

Thánh Jerome là một Tiến sĩ Hội Thánh trong Công giáo La Mã và là đề tài được ưa chuộng, kể cả với Caravaggio. Ở đây ông không phải ẩn sĩ đấm ngực giữa sa mạc mà là người học thức, cặm cụi với công việc. Bức tranh tôn vinh việc học như một hình thức sùng kính: những giờ dài, ánh sáng mong manh, sự kiên nhẫn chuyển một ngôn ngữ sang ngôn ngữ khác. Caravaggio trao cho đời sống học thuật sự nghiêm trang ngang với những cảnh tử đạo. Chính sự tĩnh lặng là kịch tính. Ta ngắm một người đắm chìm đến mức quên hẳn sự có mặt của ta.

Di sản

Quyền tác giả của bức tranh không phải lúc nào cũng chắc chắn. Từ năm 1700 đến 1893, các bản kiểm kê nhà Borghese ghi tranh là của Jusepe de Ribera, và đến nay quyền tác giả của Caravaggio đôi khi vẫn bị đặt câu hỏi. Câu chuyện ấy cho thấy phong cách Caravaggio ảnh hưởng mạnh đến những họa sĩ sau ông, đến mức tranh của họ và của ông có thể bị nhầm lẫn. Ngày nay tác phẩm vẫn ở Phòng tranh Borghese. Nó cho thấy một mặt lặng lẽ hơn của người nghệ sĩ nổi tiếng với bạo lực và kịch tính: chân dung của sự tập trung, vẽ trong những năm cuối ở Rome.