Portrait of Pope Paul V

Một vị giáo hoàng ngồi, tĩnh lặng và kín đáo, nhìn ra với đôi mắt nheo lại. Đây có phải nét cọ của Caravaggio? Giới học giả vẫn chưa đồng thuận.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Camillo Borghese làm Giáo hoàng Phaolô V từ 1605 đến 1621. Người viết tiểu sử Caravaggio là Giovanni Bellori ghi rằng họa sĩ đã vẽ ông ngồi trong tư cách giáo hoàng. Điều đó đặt tác phẩm, khoảng 1605-1606, vào giữa ngày Borghese đắc cử 16 tháng 5 năm 1605 và lúc Caravaggio trốn khỏi Rome tháng 5 năm 1606 sau cái chết của Ranuccio Tommassoni. Wikidata chỉ ghi những năm 1600. Theo Bellori, Caravaggio được giới thiệu qua người cháu của giáo hoàng, Hồng y Scipione Borghese, một nhà sưu tập say mê. Bức chân dung có mặt trong bộ sưu tập Borghese từ năm 1650 và nay ở Galleria Borghese, Rome.

Điều nên ngắm kỹ

Bức tranh lớn, 203 x 119 cm, vẽ giáo hoàng ngồi. Tư thế điềm tĩnh và trang trọng chứ không kịch tính. Hãy nhìn gương mặt, nhất là đôi mắt nheo lại. Nhiều người đọc thấy ở đó sự nghi ngờ, thậm chí ác ý, nhưng học giả John Gash giải thích đó là do cận thị lâu năm. Dáng vẻ chung giản dị, không phô trương. Wikipedia cũng gợi ý so sánh với bức Chân dung Giáo hoàng Innocent X của Velázquez, ghi nhận những nét tương đồng đáng kinh ngạc giữa hai bức chân dung giáo hoàng.

Ý nghĩa và dụng ý

Tranh được gán cho Caravaggio, nhưng điều đó còn tranh cãi. Nhiều học giả nghi ngờ, cho rằng bố cục quá thiếu cảm hứng so với phong cách của ông. John Gash, trong danh mục sửa đổi năm 2003, tin đây là tranh thật. Ông lập luận rằng tư thế nằm ngoài quyền quyết định của họa sĩ, vì Phaolô V nổi tiếng đường hoàng, thậm chí ít lời, và khó lòng chịu để ai chỉ đạo. Với Gash, dáng vẻ không phô trương thể hiện tinh thần điềm đạm, thận trọng và thực sự sùng đạo của con người ấy. Đọc như thế, sự giản dị không phải điểm yếu mà là chân dung của một tính cách.

Di sản

Tác phẩm còn mở ra khung cửa nhìn vào giới Borghese đã định hình những năm cuối đời Caravaggio. Wikipedia mô tả Scipione Borghese là nhà sưu tập thường chuộng ép buộc và mánh khóe hơn là bảo trợ và mua bán, và về sau trở thành một nhân vật then chốt trong những ngày cuối của Caravaggio. Bức chân dung ở lại bộ sưu tập gia đình ít nhất từ năm 1650. Hôm nay tại Galleria Borghese, người xem có thể đứng trước vị giáo hoàng và tự cân nhắc: một bức tranh thiếu cảm hứng, hay hình ảnh trung thực của một người kín đáo và cận thị.