Bacchus

Vị thần rượu trẻ tuổi ngả mình bên bàn đá, chìa ly rượu về phía bạn, nhưng trong giỏ trái cây trước mặt, một quả táo đã bắt đầu thối rữa.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Caravaggio vẽ Bacchus cho Hồng y Francesco Maria del Monte, người bảo trợ quan trọng đầu tiên của ông, ngay sau khi gia nhập gia đình Hồng y. Năm 1596, Caravaggio dọn vào Palazzo Madama và ở đó năm năm. Hồng y say mê nghệ thuật và thần thoại cổ điển, dùng hình ảnh ẩn dụ để thể hiện hiểu biết về hội họa, âm nhạc và sân khấu; bức tranh phản ánh mối quan tâm nhân văn của giới trí thức quanh ông. Các nguồn lệch nhau về niên đại: Wikidata ghi năm 1593, còn Wikipedia ghi khoảng năm 1596, có chỗ ghi khoảng 1595. Người mẫu có thể là học trò Mario Minniti. Caravaggio thường dàn dựng cảnh với người mẫu mặc trang phục và vẽ trực tiếp, không phác thảo trước.

Điều nên ngắm kỹ

Chàng Bacchus trẻ ngả mình theo kiểu cổ điển, nho và lá nho cài trên tóc, tay mân mê sợi dây buộc tấm áo choàng hờ hững. Trên bàn đá trước mặt là giỏ trái cây và một bình lớn đựng rượu vang đỏ. Chàng chìa ra một chiếc ly nông cùng thứ rượu ấy, như mời bạn cùng uống. Hãy nhìn kỹ giỏ trái cây: một quả lựu nứt toác, một quả táo đang thối. Để ý cả bàn tay cầm ly: đó là tay trái, và cử chỉ dường như khiến người mẫu phải gắng sức, chi tiết khiến có người cho rằng Caravaggio vẽ qua gương. Tranh có kích thước 95 x 85 cm.

Ý nghĩa và dụng ý

Caravaggio không chỉ vẽ thần Bacchus mà vẽ một chàng trai hóa trang thành Bacchus, và khung cảnh đầy gợi cảm, ánh mắt chàng mời gọi khi áo choàng trễ xuống. Nhưng giỏ trái cây mang một nốt trầm. Quả lựu nứt và quả táo thối cùng gợi chủ đề Vanitas: tuổi trẻ và lạc thú đều chóng qua, mọi thứ rồi sẽ tàn phai. Quả táo cũng có thể chỉ ám chỉ sự lên men, vốn cũng là một dạng thối rữa. Cách hiểu về yếu tố đồng tính trong tranh khác nhau: có người thấy tình cảm của Caravaggio với người mẫu, còn sử gia Donald Posner cho rằng nó ám chỉ giới thân cận của Hồng y. Đối thủ Giovanni Baglione thì khẳng định đây là chân dung tự họa vẽ qua gương.

Di sản

Hồng y del Monte đã tặng Bacchus cùng bức Medusa của Caravaggio cho gia tộc Medici, và bức tranh ở lại Florence từ đó. Ngày nay nó được trưng bày tại Phòng trưng bày Uffizi. Sự nâng đỡ sớm của del Monte đem lại cho Caravaggio của cải và danh tiếng. Tác phẩm còn thuộc một nhóm nhỏ tranh Bacchus của họa sĩ. Bức Bacchus trẻ ốm yếu trước đó, vẽ cho gia tộc Borghese, cho thấy làn da vàng vọt, thân người quay đi trên nền tối, dấu hiệu sớm của lối tương phản sáng tối. Nếu bức ấy nói về sự tàn tạ của chính vị thần, thì Bacchus ở Uffizi hướng về sự mục rữa ẩn trong lạc thú.

Có thể bạn chưa biết

Được Hồng y Francesco Maria del Monte, người bảo trợ lớn đầu tiên của Caravaggio, đặt vẽ.
Niên đại chưa thống nhất: Wikidata ghi 1593; Wikipedia ghi khoảng 1596 (có chỗ ghi khoảng 1595).
95 x 85 cm; del Monte tặng cho nhà Medici, nay ở Phòng trưng bày Uffizi, Florence.
Người mẫu có thể là Mario Minniti; Giovanni Baglione cho rằng đây là chân dung tự họa.

Wikipedia · Wikidata