Boy Bitten by a Lizard

Một cậu bé thò tay vào đống trái cây rồi giật nảy người: một con thằn lằn vừa cắn ngón tay cậu. Caravaggio đã tìm cách đóng băng một tích tắc đau đớn và kinh ngạc trên mặt tranh.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Cậu bé bị thằn lằn cắn có hai phiên bản, đều được tin là của Caravaggio: một ở Quỹ Roberto Longhi tại Firenze, một ở Phòng trưng bày Quốc gia London, bản mà hồ sơ Wikidata mô tả. Cả hai được cho là vẽ trong khoảng 1594-1596. Roberto Longhi nghiêng về cuối giai đoạn ấy, vì tranh mang dấu ấn những tác phẩm làm trong dinh thự của người bảo trợ Hồng y Francesco Maria del Monte, mà họa sĩ chỉ vào ở Palazzo Madama từ năm 1595. Người mẫu là ai vẫn còn tranh luận. Một giả thuyết cho là Mario Minniti, bạn đồng hành của Caravaggio, vì mái tóc xoăn đen và đôi môi mím. Michael Fried lại cho đây là một bức chân dung tự họa trá hình, vì đôi tay giống tay họa sĩ cầm bảng màu.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy bắt lấy khoảnh khắc. Bàn tay cậu bé vừa bị cắn, và cả thân người giật lùi: một tay duỗi ra, tay kia giơ lên, bờ vai nhô cao, khuôn mặt lưng chừng giữa kinh ngạc và sợ hãi. Hãy tìm con thằn lằn nhỏ bám vào ngón tay giữa đám trái cây. Rồi nhìn những gì xung quanh: trái cây được sắp đặt kỹ lưỡng, và nguồn tư liệu liên hệ chúng với Bốn khí chất. Để ý cả vẻ sân khấu của tư thế. Caravaggio kiên quyết vẽ từ người thật, mà người mẫu không thể giật mình suốt nhiều giờ, nên cử chỉ mang chất được giữ lại, được dàn dựng. Sự giằng co giữa khoảnh khắc thoáng qua và buổi ngồi mẫu dài là điều khiến bức tranh hấp dẫn.

Ý nghĩa và dụng ý

Bức tranh có thể chứa nhiều tầng nghĩa. Leonard J. Slatkes cho rằng biểu tượng của nó bắt nguồn từ đề tài Apollo giết thằn lằn, nơi một con kỳ giông độc chiến thắng vị thần; thời Caravaggio, kỳ giông tượng trưng cho lửa, còn trái cây gợi Bốn khí chất. Con vật cũng mang hàm ý dục tính, và bức tranh có thể lấy cảm hứng từ một bài thơ ngắn của Martial, trong đó một con thằn lằn bò đến cậu bé xảo quyệt, mong được chết giữa những ngón tay cậu. Nhưng trên hết, đây là một thử nghiệm: ghi lại những cảm xúc mãnh liệt như kinh ngạc và sợ hãi với sự trực diện của đời thực. Theo nghĩa ấy, vết cắn cũng là bài học về cách hội họa nắm bắt cảm xúc.

Di sản

Trong giai đoạn đầu của Caravaggio, bức tranh đánh dấu một bước ngoặt. Nó mở lối thoát khỏi sự tĩnh lặng ngột ngạt của những tác phẩm rất sớm như Cậu bé gọt trái cây và Bacchus ốm yếu, vượt qua cả bạo lực ngầm nhưng đứng yên của Những kẻ gian bạc. Về sau, giới phê bình cho rằng lối vẽ chỉ từ người thật hợp với bố cục tĩnh hơn là cảnh chuyển động, một giới hạn mà Caravaggio chỉ vượt qua trọn vẹn ở giai đoạn cuối. Motif ngón tay bị cắn cũng có tiền thân: Roberto Longhi là người đầu tiên cho rằng Caravaggio mượn nó từ Cậu bé bị cua kẹp, một bức vẽ của nữ họa sĩ Phục hưng Sofonisba Anguissola. Một bức tranh nhỏ đã nối hai nghệ sĩ đáng nể qua nhiều thế hệ.

Có thể bạn chưa biết

Có hai phiên bản: một ở Quỹ Roberto Longhi tại Firenze, một ở Phòng trưng bày Quốc gia London.
Cả hai được cho là vẽ trong khoảng 1594-1596.
Michael Fried cho rằng đây là một bức chân dung tự họa trá hình.
Motif ngón tay bị cắn có thể bắt nguồn từ một bức vẽ của Sofonisba Anguissola.

Wikipedia · Wikidata