Đa-vít với đầu của Gô-li-át

Chàng trai chiến thắng giơ cao một chiếc đầu bị chém, nhưng không hề hả hê; gương mặt chàng gần như u buồn. Còn khuôn mặt gã khổng lồ tử trận lại chính là Caravaggio.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Đây là phiên bản David cầm đầu Goliath ở Galleria Borghese, Rome, đã nằm trong bộ sưu tập của Hồng y Scipione Borghese từ năm 1650. Niên đại còn tranh luận: sớm nhất là 1605, muộn nhất là 1609-1610, và giới nghiên cứu gần đây nghiêng về mốc sớm. Theo nhà viết tiểu sử Bellori, Hồng y đặt Caravaggio vẽ vào năm 1606. Bản kiểm kê Borghese năm 1693 ghi một bức 'song sinh' cùng đề tài ở phòng khác, và có ý kiến cho rằng hai bức được vẽ trên một giá đôi. Caravaggio vẽ đề tài này nhiều lần: một bản trên gỗ khoảng 1607 ở Vienna, một bản sớm hơn khoảng 1600 ở Madrid.

Điều nên ngắm kỹ

Bức tranh khổ chừng 125 nhân 101 xăng-ti-mét. Caravaggio khởi đi từ một tác phẩm khoảng năm 1510 của một môn đồ Giorgione, nhưng đẩy kịch tính lên cao hơn. Đầu Goliath không đặt trên gờ đá mà lủng lẳng trong tay David, máu nhỏ giọt. Hãy nhìn thanh gươm trong tay kia: trên đó có dòng chữ viết tắt H-AS OS. Rồi nhìn gương mặt David. Chàng bối rối, nét mặt pha trộn buồn bã và trắc ẩn, trầm tư và cam chịu thay vì hân hoan. Góc nghiêng của thanh gươm lặp lại đường chéo nối ánh mắt chàng với nạn nhân.

Ý nghĩa và dụng ý

Dòng chữ được đọc là humilitas occidit superbiam, 'khiêm nhường giết chết kiêu ngạo'. Trong hình tượng chính thống thời ấy, David và Goliath có thể tượng trưng cho Chúa Kitô và Satan, thiện thắng ác. Nhưng bức tranh còn rất riêng tư. Caravaggio tự vẽ mình làm Goliath. David có thể là người phụ việc trong xưởng, nhiều khả năng là Cecco del Caravaggio, dù không có chân dung nào để kiểm chứng; có học giả thấy ở đây một sự thân mật nhục cảm. Người khác xem đây là chân dung tự họa kép. Nếu là quà tặng Hồng y Borghese, người có quyền ân xá tội giết người cho họa sĩ, tranh có thể là lời cầu xin khoan dung.

Di sản

Tranh thuộc một thể loại đương thời, nơi họa sĩ tự vẽ mình làm kẻ si tình bị người yêu lạnh lùng 'giết'; Cristofano Allori, trong bức Judith và Holofernes ở cung điện Pitti, đã vẽ mình làm Holofernes. Caravaggio đi khác lối: David của ông không tàn nhẫn, thờ ơ mà xúc động sâu sắc trước cái chết của Goliath. Có nhà bình luận gọi tác phẩm là lời tuyên bố nhức nhối về thân phận con người, chưng cất từ trải nghiệm riêng của họa sĩ. Gắn với bộ sưu tập Borghese từ ít nhất năm 1650, bức tranh ngày nay vẫn ở Rome, tại Galleria Borghese.

Có thể bạn chưa biết

Niên đại từ 1605 đến 1609-1610; giới nghiên cứu gần đây nghiêng về 1605 (Wikipedia)
Thuộc bộ sưu tập Hồng y Scipione Borghese từ 1650; nay ở Galleria Borghese, Rome (Wikipedia)
Khoảng 125 × 101 cm (Wikidata)
Chữ H-AS OS trên gươm được đọc là 'khiêm nhường giết chết kiêu ngạo' (Wikipedia)

Wikipedia · Wikidata