Jean-Léon Gérôme · 1848

Một nữ thần chân trần áo trắng đứng thẳng trên bệ, tay giơ cành nguyệt quế, thanh gươm chúc xuống đất, một con sư tử nằm phía sau. Năm 1848, nước Pháp cần một gương mặt cho nền Cộng hòa mới, và chàng Gérôme trẻ trả lời bằng hình tượng điềm tĩnh, gần như bất động này.
Sau khi nền Quân chủ tháng Bảy sụp đổ năm 1848, chính phủ lâm thời của nền Đệ nhị Cộng hòa mở một cuộc thi tìm hình tượng ngụ ngôn cho nền Cộng hòa, bằng hội họa, điêu khắc và cả huy chương. Mục tiêu là một hình ảnh có thể lan khắp nước Pháp và đưa lý tưởng bình đẳng của năm 1848 vào nghệ thuật. Thể lệ được công bố ngày 28 tháng 3 năm 1848. Thí sinh có một tháng để gửi phác thảo cao 65 cm, không ký tên, kèm phong bì niêm phong cho biết danh tính. Ban giám khảo, có Ingres, Delaroche và Delacroix, giữ lại 20 trong 58 phác thảo. Hippolyte Flandrin được ưa chuộng nhất, còn Gérôme đứng thứ sáu về số phiếu.
Tấm toan rộng 292 x 193 cm, hay 322 x 223 cm tính cả khung, phần trên khung uốn tròn. Nữ thần Cộng hòa nhìn thẳng về phía ta, đứng thẳng và cứng, trong tư thế dồn trọng tâm nhẹ sang một chân. Tay trái bà chìa ra cành nguyệt quế, tay phải buông dọc thân cầm thanh gươm mũi hướng xuống đất. Chiếc áo trắng thắt dải khăn ba màu, phần trên phủ một chiếc cổ áo bằng đồng, và vòng lá sồi buộc dải ruy băng đỏ giữ mái tóc. Bà đứng chân trần trên bệ hai bậc, sau lưng là con sư tử nằm nghiêng. Phía sau, bầu trời rạng đông trên một dải biển được vắt ngang bởi cầu vồng ba màu, và một ngôi sao năm cánh nhỏ tỏa sáng trên đầu bà.
Gérôme biến nữ thần Cộng hòa thành một vị thần ôn hòa, rất mang tính nhà nước, như một lời bình nhận xét: đứng yên, gần như trang nghiêm bất động, nhìn trực diện. Ông chủ ý không cho bà đội mũ Phrygia, biểu tượng gắn với thời kỳ Khủng bố năm 1793. Nhà sử học Maurice Agulhon thấy ở bà hình ảnh bảo vệ tổ quốc, với con sư tử dưới chân và thanh gươm hạ xuống. Cầu vồng ba màu như kéo dài dải khăn của bà, biểu tượng cho sự yên bình của nền cộng hòa sau những biến động cách mạng. Tranh theo phong cách Tân Hy Lạp. Vòng hai của cuộc thi là vẽ bức tranh hoàn chỉnh, nhưng ngày 23 tháng 10 năm 1848 ban giám khảo hủy cuộc thi mà không chọn người thắng.
Dù không đoạt giải, Nhà nước vẫn mua bức Cộng hòa ngay năm 1848 cho tòa thị chính Montmartre. Năm 1922, tranh được giao cho tòa thị chính thị trấn Les Lilas, nơi treo nó ở cầu thang danh dự. Tranh được phục chế vào những năm 1960, và năm 2010 được cho bảo tàng Orsay mượn để trưng bày trong triển lãm về Gérôme. Wikidata ghi tranh thuộc Bảo tàng Mỹ thuật thành phố Paris, tức Petit Palais, trong khi bài Wikipedia tiếng Pháp cho biết Petit Palais giữ một bức thứ hai và bản phác thảo nằm trong sưu tập tư nhân. Hai nguồn không hoàn toàn thống nhất về nơi bức tranh này đang ở hôm nay.
Jean-Léon Gérôme (1824-1904)
Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Paris
Pollice verso - Jean-Léon Gérôme (1872)
The Slave Market - Jean-Léon Gérôme (1866)
Phryne before the Areopagus - Jean-Léon Gérôme (1861)
Bonaparte Before the Sphinx - Jean-Léon Gérôme (1867)
Cleopatra and Caesar - Jean-Léon Gérôme (1866)
The Duel After the Masquerade - Jean-Léon Gérôme (1857)
The Execution of Marshal Ney - Jean-Léon Gérôme (1868)
Bữa trưa trên cỏ - Édouard Manet (1863)
Olympia - Édouard Manet (1863)
Cội nguồn nhân gian - Gustave Courbet (1866)
An táng tại Ornans - Gustave Courbet (2020)
Cẩm chướng, huệ, huệ, hồng - John Singer Sargent (1885-1886)
Chân dung quý cô X - John Singer Sargent (1884)
Nữ thần Tự do dẫn dắt nhân dân - Eugène Delacroix (1830)
Death of Sardanapalus - Eugène Delacroix (1827)
The Death of Socrates - Jacques-Louis David (1787)
The Oath of the Horatii - Jacques-Louis David (1784)
The Ladies Waldegrave - Joshua Reynolds (1780)
Captain George K. H. Coussmaker - Joshua Reynolds (1782)