The Execution of Marshal Ney

Một thi thể nằm úp mặt trong bùn bên bức tường lỗ chỗ, và đội xử bắn đã quay lưng bước đi. Gerome vẽ buổi bình minh ngày 7 tháng 12 năm 1815, và nửa thế kỷ sau bức tranh vẫn khiến nước Pháp nổi giận.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Michel Ney là một thống chế của Napoleon, người anh hùng được hoàng đế gọi là kẻ dũng cảm nhất trong những người dũng cảm. Khi Napoleon thoái vị năm 1814, Ney thề trung thành với vương triều Bourbon, nhưng khi Napoleon trở lại nước Pháp, ông lại theo vị chủ cũ. Sau khi vương triều được khôi phục năm 1815, Ney bị buộc tội âm mưu đưa Napoleon trở về và bị kết tội phản quốc. Lúc bị hành quyết, ông từ chối bịt mắt và được phép tự mình ra lệnh bắn. Năm 1868, hơn năm mươi năm sau, Jean-Leon Gerome vẽ khoảnh khắc ngay sau mệnh lệnh ấy.

Điều nên ngắm kỹ

Thi thể Ney nằm ở tiền cảnh, còn đội xử bắn đang rời đi, quay lưng về phía người xem. Hãy nhìn kỹ bức tường phía sau. Có hai dòng chữ viết trên đó: một dòng ghi vive l'empereur, hoàng đế muôn năm, đã bị gạch bỏ; dòng kia chỉ ghi vive, ngay trước những vết đạn của cuộc hành quyết. Khoảng trống lạnh lẽo giữa thi thể và những người lính đang đi khỏi chứa đựng toàn bộ kịch tính. Cũng như trong Cái chết của Caesar trưng bày năm trước đó, người chết nằm phía trước còn những kẻ giết ông quay lưng bỏ đi.

Ý nghĩa và dụng ý

Theo Gerome, dòng chữ bị xóa dở trên tường là lời bình về những lần đổi phe liên tiếp của Ney giữa Napoleon và nhà Bourbon. Đúng phong cách của mình, ông không vẽ chính sự kiện mà vẽ những gì xảy ra ngay sau đó, như trong Cái chết của Caesar, Cuộc đấu kiếm sau vũ hội hóa trang và Jerusalem. Lựa chọn ấy để người xem đối diện một mình với kết cục, không có cử chỉ anh hùng nào để chiêm ngưỡng. Dù đã cách năm 1815 rất xa, đề tài vẫn khơi dậy cảm xúc: thay mặt hậu duệ của Ney, người ta yêu cầu Gerome rút bức tranh, và ông từ chối.

Di sản

Ra mắt tại Salon Paris năm 1868, bức tranh chia rẽ dư luận và mở đầu một sự rạn nứt lâu dài giữa Gerome và nhiều nhà phê bình Pháp. Những người phản đối cho rằng tranh dựa vào thủ pháp văn chương, thương mại hóa nghệ thuật và đưa chính trị vào hội họa. Theophile Gautier khen những chi tiết giàu ý nghĩa, cách xử lý đề tài cái chết và khả năng nắm bắt một bầu không khí tinh thần. Henri Oulevay vẽ tranh biếm họa Gerome đứng trước bức tường, các nhà phê bình là đội xử bắn cầm bút thay súng, và dòng chữ Vive Manet nguệch ngoạc phía sau. Bức tranh thuộc Sheffield Galleries and Museums Trust từ năm 1931 và treo tại Phòng tranh Graves.