An táng tại Ornans

Gustave Courbet · 2020

Trong nghĩa trang của một thị trấn nhỏ, cả cộng đồng tụ quanh một huyệt mộ mở, được vẽ ở khổ lớn vốn dành cho thần thánh và anh hùng. Đám tang ở Ornans của Courbet đã khiến người bình thường trở nên đồ sộ, và Paris không thể quên cú sốc ấy.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Gustave Courbet vẽ bức tranh này vào năm 1849-1850, ghi lại một đám tang ở Ornans, thị trấn nhỏ nơi ông chào đời. Chính người dân Ornans đã ngồi làm mẫu, và Courbet vẽ một bản phác thảo trước khi hoàn thành. Giới nghiên cứu đưa ra nhiều giả thuyết. Gerstle Mack cho rằng cảm hứng ban đầu có lẽ đến từ đám tang ông Oudot, ông ngoại của họa sĩ, mất một năm trước đó. Một giả thuyết khác gắn bức tranh với đám tang trong gia đình Proudhon, bạn thân của Courbet. Ông cũng có thể đã tham khảo tranh chân dung tập thể Hà Lan thế kỷ 17 và tranh khắc gỗ dân gian thập niên 1830-1840. Khi ra mắt tại Salon Paris năm 1850, bức tranh gây phản ứng dữ dội và đưa Courbet đến danh tiếng tức thì.

Điều nên ngắm kỹ

Hãy bắt đầu từ chính giữa phía dưới, nơi huyệt mộ mở ra ngay trước mắt, với chiếc sọ và xương bên mép. Phía sau, đoàn người đưa tang đứng thành hàng dài, chia thành ba nhóm: người của nhà thờ gồm linh mục, trẻ hát lễ, người giữ trật tự và người cầm thánh giá cao vượt mọi đầu người; hai cựu binh già bên con chó trắng; và các viên chức cùng người đưa tang khác. Courbet gọi hai cựu binh là những người của cuộc Cách mạng năm 1793, mặc trang phục thời của họ. Hãy để ý không ai được ưu tiên: mọi người đứng sát nhau trong y phục sẫm màu, gần như hòa vào nhau, và khổ tranh rất rộng kéo mắt ta lướt ngang đám đông.

Ý nghĩa và dụng ý

Từ năm 1848, Courbet muốn vẽ người thường một cách chân thực, và trong thư ông gọi nghệ thuật của mình là dân chủ. Nhiều người cùng thời xem bức tranh là một tuyên ngôn chính trị, thấy thông điệp bình đẳng trong hàng người ngang bằng. Nhà sử học nghệ thuật T.J. Clark lại nhấn mạnh sự tĩnh lặng, mơ hồ và mỉa mai, coi đây là bức tranh về giai cấp và sự bền vững của đời sống nông thôn. Nhà phê bình Champfleury khẳng định không có chút chủ nghĩa xã hội nào ở đây, chỉ là cái chết của một công dân được đồng bào tiễn đưa. Chiếc sọ đặt giữa giới tu sĩ và cựu binh, hay các tu sĩ lơ đãng dưới thánh giá, còn mở ra những cách đọc khác.

Di sản

Phần lớn tai tiếng ban đầu đến từ kích thước bức tranh. Theo quan niệm hàn lâm, khổ lớn như vậy chỉ dành cho tranh lịch sử, thể loại cao quý nhất, vậy mà Courbet dùng nó cho một đám tang tỉnh lẻ. Giới phê bình còn chê tranh xấu xí, chật chội, thiếu tiêu điểm, và có người cho rằng nó thiếu tôn kính. Nhưng chính những điều ấy khiến bức tranh được coi là bước ngoặt lớn của nghệ thuật Pháp thế kỷ 19. Ngày nay tranh treo tại Bảo tàng Orsay ở Paris, và theo Wikipedia đã được bảo tồn dưới sự chỉ đạo của Cinzia Pasquali năm 2026. Wikidata ghi năm 2020, mâu thuẫn với niên đại 1849-1850 trong bài Wikipedia.