Death of Sardanapalus

Một vị vua nằm trên chiếc giường đỏ như máu, thản nhiên nhìn mọi thứ mình sở hữu bị hủy diệt quanh mình. Bức tranh khổng lồ của Delacroix gây chấn động Salon năm 1827 và đến nay vẫn khiến mắt người xem choáng ngợp.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Eugène Delacroix vẽ Cái chết của Sardanapalus năm 1827. Đề tài là Sardanapalus, một vị vua Assyria mà câu chuyện đến từ sử gia Hy Lạp Diodorus Siculus. Đứng trước thất bại, nhà vua quyết định hủy diệt mọi thứ mình có, cả con người lẫn của cải xa hoa, trong một giàn thiêu đầy phung phí. Delacroix lấy cảm hứng từ vở kịch Sardanapalus năm 1821 của Lord Byron. Bản gốc, khoảng 392 x 496 cm theo Wikidata, ở Bảo tàng Louvre tại Paris, còn một bản nhỏ hơn do Delacroix vẽ lại năm 1844 thuộc Bảo tàng Nghệ thuật Philadelphia.

Điều nên ngắm kỹ

Mắt người xem dừng trước hết ở chiếc giường lớn phủ vải đỏ thẫm. Trên đó, nhà vua mặc áo trắng thướt tha, cổ và đầu lộng lẫy vàng bạc, đưa mắt hờ hững nhìn cảnh hỗn loạn. Một người phụ nữ nằm chết vắt ngang nửa dưới giường. Sáu người phụ nữ hở hang đang bị sáu người đàn ông giết; một người đàn ông chết bởi chính thanh kiếm của mình, một người khác ở tiền cảnh bên trái đang giết một con ngựa trang sức lộng lẫy. Đầu voi bằng vàng trang trí chân giường, châu báu vương vãi giữa cảnh tàn sát. Chỉ một người phụ nữ, nằm cạnh đầu voi, nhìn ra phía ta.

Ý nghĩa và dụng ý

Delacroix dùng những nét cọ rộng, phóng khoáng và gam màu ấm, đậm, tạo cảm giác chuyển động mạnh mẽ. Màu đỏ của chiếc giường rực lên trên nền tối, còn áo trắng, tay chân trắng ngà của những người phụ nữ và ánh vàng lấp lánh kéo mắt người xem chạy khắp bức tranh. Phép phối cảnh rút ngắn nghiêng cảnh chết chóc về phía người xem. Đó là điều ngược hẳn với trật tự Tân cổ điển, vốn chuộng màu dịu, không gian chặt chẽ và đề tài đạo đức: Sardanapalus không phải anh hùng cổ điển như anh em Horatii của David. Linda Nochlin cho rằng người đương thời hiểu tác phẩm như một ảo tưởng tình dục đầy hủy diệt của chính Delacroix.

Di sản

Tại Salon Paris năm 1827, bức tranh gây tranh cãi và chia rẽ dư luận; một nhà phê bình gọi nó là sự cuồng tín của cái xấu. Vậy mà nó trở thành một cột mốc của chủ nghĩa Lãng mạn và khơi nguồn âm nhạc. Hector Berlioz viết cantata Sardanapale năm 1830. Franz Liszt bắt tay vào vở opera tiếng Ý Sardanapalo, nói với Công nương Cristina Belgiojoso rằng đoạn kết sẽ nhằm đốt cháy cả khán phòng; ông chỉ hoàn thành Màn 1 năm 1852, và màn này được công diễn lần đầu năm 2018. Năm 1946, nhà thơ Paul Claudel nhắc lại bức tranh, viết rằng cả họa sĩ lẫn nhân vật của ông chỉ biến những điều đẹp nhất trần gian thành một mớ hỗn độn.