Bonaparte Before the Sphinx

Một người cưỡi ngựa đơn độc đối diện gương mặt đá khổng lồ của tượng Nhân sư, đạo quân nhỏ xíu phía xa. Gérôme ban đầu đặt tên tranh là Oedipus: chàng trai của định mệnh đối mặt câu đố hàng nghìn năm tuổi.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Trong thập niên 1860, Gérôme vẽ nhiều bức về Napoleon trong chiến dịch Ai Cập 1798 đến 1799, và ông trở lại đề tài này trong thập niên 1880. Ông có lợi thế đặc biệt: ông đã nổi tiếng với đề tài và phong cảnh Ai Cập, rút ra từ những chuyến đi dài trong vùng từ giữa thập niên 1850. Các nguồn không thống nhất về niên đại. Wikipedia gọi đây là bức tranh năm 1886, trưng bày tại Salon năm ấy, còn Wikidata ghi năm 1867. Bức tranh cặp, Bonaparte ở Cairo, cùng kích thước và có thể được vẽ cùng lúc.

Điều nên ngắm kỹ

Napoleon ngồi trên lưng ngựa trước tượng Nhân sư lớn ở Giza, đạo quân phía sau. Wikidata ghi kích thước khoảng 62 x 102 cm. Khi điểm Salon năm 1886, tờ The New York Times tả chàng trai xứ Corse đang trầm ngâm nhìn gương mặt đá bí ẩn khổng lồ, và lưu ý rằng bậc thầy đã gạt bỏ mọi chi tiết gây xao lãng: ngay cả kim tự tháp cũng không xuất hiện, chỉ có bầu trời không mây, bãi cát phẳng lặng từ đó gương mặt khổng lồ nhô lên, và một con người đơn độc đang tự vấn.

Ý nghĩa và dụng ý

Gérôme trưng bày tranh với tên Oedipus, gợi đến huyền thoại trong đó mọi lữ khách tới Thebes phải giải câu đố của Nhân sư hoặc chết, và đến những bức tranh trước đó về đề tài này, như của Ingres. Câu chuyện ấy nói về trí tuệ, nhưng cũng về con người đối mặt số phận. Trong các tranh Napoleon của Gérôme, vị tướng luôn chìm trong suy tư, khác với tranh quân sự thông thường vẽ trận đánh cụ thể hay hành động anh hùng. Ở đây Napoleon được đặt trong cuộc đối thoại lặng lẽ với Nhân sư, một chàng trai của định mệnh trước một tượng đài hàng nghìn năm tuổi.

Di sản

The New York Times gọi đây là một trong những nghiên cứu lịch sử hay nhất của Gérôme. Bức tranh làm phổ biến hình ảnh Napoleon trước Nhân sư như một đề tài trong nghệ thuật và tranh biếm họa. Năm 1898, tranh được William Randolph Hearst mua cùng bức tranh cặp Bonaparte ở Cairo. Đặt cạnh nhau, hai bức tạo nên sự tương phản: Bonaparte ngước nhìn Nhân sư bí ẩn, và nhìn xuống thành Cairo bị chinh phục. Tranh nay ở Lâu đài Hearst tại California. Gérôme còn trở lại với Napoleon bằng bức tượng ông tiến vào Cairo, trưng bày tại Salon năm 1897.