Cleopatra and Caesar

Một nữ hoàng trẻ bước ra từ tấm thảm cuộn trước người đàn ông quyền lực nhất thế giới. Bức Cleopatra của Gérôme trở thành một trong những hình ảnh nổi tiếng nhất của cơn sốt Ai Cập, dù chính tấm thảm lại là một lỗi dịch thuật.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Nhà văn Pháp Prosper Mérimée là người đầu tiên gợi ý đề tài này cho Gérôme trong một lá thư tháng 12 năm 1860. Về sau, kỹ nữ giàu có La Païva đặt vẽ bức tranh cho dinh thự của bà trên đại lộ Champs-Élysées. Theo nhà phê bình Mỹ Earl Shinn, tranh ban đầu được vẽ trên lụa như một tấm màn trong suốt có thể hạ xuống hay kéo lên để chia đôi một phòng khách dài. Gérôme đã vẽ ít nhất hai bản sơn dầu trước đó cùng nhiều phác thảo. Trong một bản, Cleopatra nằm trên đất vươn tay về phía Caesar; trong bản khác, Caesar ngồi một mình, hai tay đặt trên bàn, không có bốn thư ký.

Điều nên ngắm kỹ

Cảnh diễn ra năm 47 trước Công nguyên. Apollodorus, người hầu của Cleopatra, vừa lén đưa bà vào cung trong một tấm thảm, và ở bản hoàn chỉnh bà đứng trước Caesar trong khi Apollodorus cúi xuống bên cạnh. Các nhân vật có kích thước khoảng một nửa người thật, trên tấm vải khoảng 183 x 129,5 cm. Hãy để ý khung cảnh Ai Cập phía sau: dù Gérôme từng đến Ai Cập năm 1857 và thu thập nhiều màu sắc bản địa, phông nền lại được lấy từ một bản khắc trong bộ Description de l'Égypte vẽ một ngôi đền ở Deir el-Medina.

Ý nghĩa và dụng ý

Gérôme dựa theo cuốn Đời Caesar của Plutarch, viết hơn một thế kỷ sau cuộc gặp. Nhưng Plutarch tả một thứ gần với chiếc túi vải hơn. Bản dịch năm 1770 của anh em John và William Langhorne dùng chữ carpet, khi ấy nghĩa là một loại vải dày, và đến thế kỷ 19 chữ này đã chuyển sang nghĩa tấm thảm. Gérôme là một trong những người đầu tiên phổ biến hình ảnh tấm thảm trong nghệ thuật hiện đại. Sử gia Charles Sowerwine nhận xét Gérôme vẽ đề tài gợi cảm nhưng tránh bị coi là khiếm nhã nhờ đặt chúng vào bối cảnh lịch sử hay phương Đông, và dự án về cơn sốt Ai Cập của Đại học George Mason gọi bức này là một ví dụ kinh điển.

Di sản

La Païva không thích kết quả và trả tranh lại. Gérôme gia cố tấm vải, rồi tranh được cha vợ ông, nhà buôn tranh Adolphe Goupil, mua lại. Tranh được trưng bày tại Salon 1866 với tên César et Cléopâtre và tại Viện Hàn lâm Hoàng gia Anh năm 1871. Goupil cho in lại tranh thành bản khắc và ảnh chụp, nhờ đó nó đến với đông đảo công chúng ở Anh và Mỹ, và các vở diễn cũng như phim về Cleopatra sau này đều tìm cảm hứng từ nó. Whiting cho rằng tranh có thể đã ảnh hưởng đến cảnh tấm thảm trong vở Caesar và Cleopatra của George Bernard Shaw. Chủ ngân hàng Darius Ogden Mills mua tranh vào thập niên 1870 và gia đình ông giữ đến năm 1990; Wikidata ghi tranh hiện ở Bảo tàng Nghệ thuật Raclin Murphy.