The Punishment of Haman

Ở một góc cao của Nhà nguyện Sistine, một người đàn ông trần truồng quằn quại trên thập giá, như sắp rơi khỏi bức tường về phía ta. Đó là Haman, kẻ bị trừng phạt trong Sách Esther, và là một trong những cảnh cuối cùng Michelangelo vẽ trên trần nhà.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Sự trừng phạt Haman là một bức bích họa khoảng 585 x 985 cm, được Michelangelo vẽ khoảng năm 1511 đến 1512, thuộc phần trang trí trần Nhà nguyện Sistine do Giáo hoàng Julius II đặt hàng. Michelangelo vẽ vòm trần bắt đầu từ phía cửa lễ, nơi giáo hoàng và đoàn tùy tùng tiến vào trong các dịp trọng thể, rồi dần tiến về phía bàn thờ. Cảnh này nằm ở ô góc bên phải bàn thờ, nên thuộc về chặng cuối của công trình. Tranh kể lại câu chuyện trong Sách Esther, chương 7, khi viên quan Haman bị lật đổ sau âm mưu chống lại dân Do Thái. Wikidata ghi niên đại là 1511.

Điều nên ngắm kỹ

Haman xuất hiện ba lần, lúc nào cũng nhận ra nhờ chiếc áo choàng vàng. Bên phải, vua Ahasuerus sai ông đi lấy y phục hoàng gia cho Mordecai đang ngồi bên ngưỡng cửa. Bên trái, Esther vạch trần âm mưu của Haman trước nhà vua. Ở giữa, Haman bị hành hình: thân thể trần trụi cắt chéo khung cảnh, mảnh vải vàng giờ bay phần phật, và ánh mắt chóng mặt như ném ông ra khỏi bức tranh về phía người xem. Bức tường trắng của phòng nhà vua được vẽ thu ngắn mạnh, cùng một khung cửa mà thân hình Haman đang lao qua, càng làm cảnh thêm kịch tính. Michelangelo mất hai mươi mốt ngày vẽ bích họa cho cảnh này, riêng Haman đã ba ngày, và chuyển hình từ bản vẽ mẫu bằng cách khắc trực tiếp vì góc thu ngắn quá phức tạp.

Ý nghĩa và dụng ý

Ô góc này là một trong bốn cảnh Cựu Ước ở bốn góc trần, đều nói về việc Thiên Chúa che chở dân Israel. Trong Kinh Thánh, Haman bị treo cổ, nhưng Michelangelo lại chọn hình phạt đóng đinh. Theo nguồn, lựa chọn ấy nhấn mạnh sự song song giữa câu chuyện và ơn Cứu chuộc qua sự nhập thể và hy sinh của Chúa Kitô, còn cảnh hành hình được vẽ theo cách mô tả trong Thần khúc của Dante. Như các cảnh gần đó, bức bích họa chú trọng những góc nhìn từ dưới lên táo bạo, vì trần nhà được thiết kế để ngắm chủ yếu dọc trục giữa, từ cửa lễ đến bàn thờ, đúng con đường của các đoàn rước giáo hoàng.

Di sản

Bức tranh không đến với ta nguyên vẹn. Một vết nứt làm bong một phần lớp vữa, và ô góc đã được phục chế có vẽ thêm, lần đầu bởi Carnevali năm 1570, rồi bởi Mazzuoli từ 1710 đến 1712. Phần vẽ lại dễ thấy ở ba nhân vật bên trái vì màu tối hơn, chứng tỏ các bích họa đã bị sạm đen ngay từ nửa sau thế kỷ 16. Vài ô chữ nhật sẫm màu vẫn được giữ lại để cho thấy tình trạng lớp sơn trước đợt phục chế hiện đại. Hai tờ ký họa bằng phấn đỏ nghiên cứu thân hình Haman vẫn còn, một ở Bảo tàng Anh và một ở Bảo tàng Teyler tại Haarlem.