Leda and the Swan

Michelangelo hứa tặng một công tước bức tranh ngay trên giàn giáo nhà nguyện Sistine, mười tám năm sau mới vẽ xong, rồi lại không chịu giao. Ngày nay bản gốc đã thất lạc.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Năm 1512, Alfonso I d'Este, công tước xứ Ferrara, đến thăm nhà nguyện Sistine khi Michelangelo đang hoàn thành trần nhà. Ông leo lên giàn giáo, trò chuyện đầy ngưỡng mộ với nghệ sĩ và được hứa tặng một bức tranh. Nhiều năm trôi qua. Năm 1529, Michelangelo đến Ferrara thị sát tường thành với tư cách tổng phụ trách công sự của Cộng hòa Florence, và công tước nhắc lại lời hứa. Theo Condivi và Vasari, ông vẽ tác phẩm khi trở về Florence tháng 8 năm 1530, sau khi thành phố thất thủ, có lẽ trong lúc lẩn trốn. Tranh xong vào giữa tháng 10 năm 1530.

Điều nên ngắm kỹ

Ta không còn được xem bản gốc, một bức tranh màu keo trứng trên vải về thần thoại Leda và thiên nga. Các nguồn mô tả một tác phẩm hình vuông: thần Jupiter hóa thành thiên nga ân ái với nàng Leda đang nằm, theo bố cục từ các viên ngọc chạm và con dấu La Mã cổ, kèm một quả trứng và hai anh em Castor và Pollux lúc nhỏ. Hình dung của ta đến từ các bản sao: nổi tiếng nhất, từng được gán cho Rosso Fiorentino, ở Phòng trưng bày Quốc gia London, ngoài ra còn ở Dresden, Berlin và bảo tàng Correr ở Venice.

Ý nghĩa và dụng ý

Câu chuyện của bức tranh là chuyện về lòng tự trọng và tranh cãi. Khi công tước gọi nó là "món đồ nhỏ" trước mặt Michelangelo, ông từ chối giao tranh. Tác phẩm về tay Antonio Mini, người mang nó sang Pháp năm 1531 và năm 1532 để lại cho vua Francis I, rồi tranh được đưa về Fontainebleau. Vẻ gợi tình thẳng thắn có thể đã khiến nó biến mất: theo một số ghi chép, hoàng hậu Anne xứ Áo ra lệnh hủy tranh vào thế kỷ XVII vì cho là "dâm dật", và bản kiểm kê năm 1691 ghi nhận việc này.

Di sản

Dù thất lạc, bố cục vẫn sống sót qua các bản sao và bản in. Casa Buonarroti ở Florence giữ một bản sao và một nghiên cứu chuẩn bị cho đầu nàng Leda được cho là do chính Michelangelo vẽ. Trong các bản in, bản của Nicolas Béatrizet, cũng có Castor và Pollux, được xem là trung thành nhất. Vì thế, một bức tranh mà không ai đang sống từng thấy vẫn tiếp tục định hình cách ta hình dung Michelangelo như một họa sĩ thần thoại, được truyền lại qua bàn tay người khác.