Doni Tondo

Michelangelo được nhớ đến trước hết là nhà điêu khắc, và trong tấm tranh tròn này, các nhân vật của ông như được tạc từ đá cẩm thạch. Đây là bức tranh vẽ trên gỗ hoàn chỉnh duy nhất thời trưởng thành của ông còn tồn tại.

Câu chuyện phía sau bức tranh

Theo Giorgio Vasari, Doni Tondo được đặt hàng bởi Agnolo Doni, một người Florence. Dịp đặt hàng vẫn còn tranh luận. Có thể là để mừng đám cưới của ông vào tháng Giêng năm 1504 với Maddalena Strozzi, con gái một gia tộc quyền thế xứ Tuscany, với hình trăng lưỡi liềm của dòng họ được chạm trên khung. Cũng có thể là để kỷ niệm sự ra đời của con gái Maria năm 1507, giả thuyết được củng cố bởi dấu ấn của tượng Laocoon, được khai quật tháng Giêng năm 1506 trước mặt Michelangelo. Dù thế nào, ông đã hoàn thành nó trước khi bắt đầu trần nhà nguyện Sistine năm 1508. Hình tròn, gọi là tondo, thời Phục Hưng thường gắn với ý niệm gia đình.

Điều nên ngắm kỹ

Đức Mẹ chiếm trọn trung tâm, ngồi thẳng trên cỏ. Phía sau, khác thường, Thánh Giuse ngồi cao hơn, đôi chân lớn như tạo thành ngai che chở cho bà. Hãy nhìn Hài Nhi được trao giữa hai người và tự hỏi Đức Mẹ đang đón lấy hay trao đi; giới nghiên cứu vẫn chưa thống nhất. Ở trung cảnh là Gioan Tẩy Giả nhỏ tuổi, thánh bảo trợ của Florence. Sau một bức tường thấp là năm nam giới khỏa thân, được tạo hình mềm hơn, không ai nhìn về phía Chúa. Rồi hãy ngắm màu sắc: những sắc tươi đặt cạnh nhau theo kỹ thuật cangiante, và nếp áo sắc nét như được tạc vào đá.

Ý nghĩa và dụng ý

Bức tranh dẫn mắt từ gần ra xa như một câu chuyện trong không gian. Thánh Gia lớn và vững chãi lấp đầy tiền cảnh, còn những hình người nhỏ phía sau tạo ảo giác chiều sâu. Một gờ đất hình bán nguyệt sau lưng Gioan lặp lại hình tròn của chính bức tranh. Ý nghĩa của năm người khỏa thân chưa bao giờ được giải đáp. Chiếc khung nguyên bản, có thể do Michelangelo góp tay thiết kế, thêm nhiều câu đố: năm chiếc đầu nhô ra, cùng trăng, sao, sư tử và cây lá, có lẽ lấy từ huy hiệu hai nhà Doni và Strozzi, với trăng và sư tử buộc vào nhau bằng dải ruy băng, có thể ám chỉ cuộc hôn nhân.

Di sản

Doni Tondo được cho là bức tranh trên gỗ duy nhất còn lại mà Michelangelo vẽ không cần trợ thủ, và quyền tác giả của nó chưa từng bị nghi ngờ. Tác phẩm báo trước những gì sẽ đến: màu cangiante đi trước trần Sistine, còn những người khỏa thân phía sau như tiền thân của các hình ignudi nổi tiếng ở đó. Đức Mẹ cũng được so sánh với các nữ tiên tri ông vẽ trên trần. Bức tranh vẫn nằm trong khung gốc tại Bảo tàng Uffizi ở Florence, một bức tranh gia đình đồng thời là buổi tập dượt cho một trong những trần nhà vĩ đại nhất thời Phục Hưng.

Có thể bạn chưa biết

Agnolo Doni là người đặt hàng, theo Vasari (Wikipedia).
Có thể mừng đám cưới năm 1504 với Maddalena Strozzi hoặc sự ra đời của con gái Maria năm 1507; các nguồn chưa thống nhất (Wikipedia).
Vẫn nằm trong khung chạm nguyên bản tại Uffizi (Wikipedia, Wikidata).
Được cho là tranh trên gỗ duy nhất Michelangelo vẽ không có trợ thủ (Wikipedia).

Wikipedia · Wikidata